توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢ - ترك مسند

از چنين محذورى لازم است كه قرينه وجود داشته باشد.

قوله: ليفهم منه المعنى: ضمير در [منه‌] بمحذوف برميگردد.

قوله: نحو و لئن سئلتهم من خلق السموات و الارض، ليقولنّ اللّه‌ : آيه ٢٥ سوره لقمان، يعنى و اگر از اين كافران سؤال كنى كيست كه آسمانها و زمين را آفريده؟

در جواب خواهند گفت: خدا است.

سئوال محقق و واقع در خارج [ سئلتهم من خلق السموات و الارض‌ ] مى‌باشد و جواب آن:

اللّه است فلذا از اين جواب مسند كه [خلقهنّ‌] باشد حذف شده.

قوله: لان هذا الكلام عند تحقق الخ: علتست براى محذوف و تقدير كلام چنين مى‌باشد:

فحذف المسند و صحّ التمثيل بقوله تعالى لوقوع الكلام جوابا لسؤال محقق.

مؤلّف گويد:

اينكلام جواب است از سؤال مقدّر باين شرح:

سؤال‌

محل كلام فعلا در جائى است كه حذف مسند در كلامى باشد كه جواب باشد براى سؤال محقق و تمثيل به آيه براى آن صحيح نيست زيرا سئوال در آن محقق و مسلم نمى‌باشد زيرا وقوع سؤال با كلمه [ان شرطيه‌] تعبير و گفته شده: لئن سئلتهم‌ و در محلّش مقرّر است كه [انّ‌] در مقام شك و ترديد آورده مى‌شود از اينرو جمله [ان سئلتهم‌] قضيّه شرطيّه‌اى است كه نه بر وقوع سؤال دلالت داشته و نه بر عدمش پس چگونه ميتوان‌