توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٤ - دنباله مقاله شارح در تضعيف اعتراض ابن حاجب

قاعده وارد شده ولى در عين حال استعمال بر قاعده لغت شايع و مستفيض مى‌باشد و تحقيق اين بحث برطبق آنچه ما ذكر كرديم از اسرار اين فن مى‌باشد البته در اين مقام مباحث شريفه ديگر وجود دارد كه آنها را در كتاب مطوّل آورده‌ام.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و انّما يستعملونها: ضمير مؤنّث مفعولى به ادات لزوم راجع است.

قوله: فهى عندهم: ضمير [هى‌] به ادات لزوم عود مى‌كند.

قوله: على انّ العلم بانتفاء الثّانى: يعنى علم بانتفاء جزاء.

قوله: علّة للعلم بانتفاء الاوّل: يعنى علم بانتفاء شرط.

قوله: ضرورة انتفاء الملزوم: يعنى انتفاء شرط.

قوله: بانتفاء اللازم: يعنى انتفاء جزاء.

قوله: من غير التفات الى انّ علّة انتفاء الجزاء الخ: تعريض است به اهل لغت كه ايشان التفات به اين معنا مى‌نمايند.

قوله: وارد على هذه القاعدة: يعنى قاعده منطقيّون كه علم به انتفاء جزاء را علت براى علم به انتفاء اول قرار مى‌دهند.

قوله: لكن الاستعمال على قاعدة اللّغة: مقصود از قاعده لغت التفات به اين معنا است كه علت انتفاء جزاء در خارج انتفاء شرط مى باشد.

قوله: و تحقيق هذا البحث: مقصود از [هذا البحث‌] اصل مسئله كه تحقيق در مدلول ادات شرط است مى‌باشد نه اعتراض ابن-