توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢١ - استعمال كلمه لو

بيان و شرح‌

[استعمال كلمه لو]

كلمه [لو] داراى دو استعمال است:

١- آنكه آن را در مقام استدلال عقلى بكار مى‌برند و آن در موردى است كه انتفاء جزاء معلوم و انتفاء شرط معلوم نباشد لذا از كلمه [لو] براى اين منظور استفاده مى‌شود كه بواسطه معلوم (انتفاء جزاء) بر مجهول (انتفاء شرط) علم حاصل شود پس در اين استدلال [لو] براى تحصيل مجهول از معلوم مى‌باشد يعنى بواسطه‌اش استدلال كرده‌ايم كه امتناع اوّل بخار امتناع دوّم است زيرا فائده [لو] در اين استعمال آنست كه علّت در علم به انتفاء شرط علم به انتفاء جزاء مى‌باشد.

٢- آنكه آن را در مقام دلالت بر ترتيب خارجى استعمال ميكنند و آن در جائى است كه انتفاء هريك از شرط و جزاء معلوم و روشن است ولى علّت انتفاء جزاء در خارج معلوم نيست از اينرو كلمه [لو] را مى‌آورند كه بدين ترتيب بيان نمايند علّت انتفاء جزاء در خارج منتفى بودن شرط مى‌باشد پس [لو] براى دلالت كردن بر امتناع جزاء است بخاطر امتناع شرط لذا عبارت و جمله اگرچه بصورت شرطيّه است ولى در واقع حمليه‌اى است كه مشتمل بر ذكر علّت است چه آنكه معناى [لو شاء لهديكم‌] آن است كه انتفاء هدايت بخاطر انتفاء مشيّت است يا معناى [لو جئتنى لاكرمتك‌] اينست كه انتفاء اكرام در خارج علّتش انتفاء مجئ مى‌باشد و در اين دو مثال و اشباه آن هيچ التفات و توجهى به اين نيست كه علّت علم به انتفاء جزاء چه مى‌باشد.

باتوجه به ايندو استعمال اكنون مى‌گوئيم: