توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٥ - دليل سوم

احتمال اول: بگوئيم كلمه [ما] كافه است و معناى آيه: ما حرّم عليكم الّا الميته مى‌باشد.

احتمال دوم: قبول كنيم كه [ما] موصوله مى‌باشد و تقدير چنينست:

ان الذى حرّم عليكم هو الميتة .

و مرجح اين احتمال آن است كه طبق اين احتمال كلمه [ان‌] بر عامله بودن خودش باقى است از اينرو از اصلش خارج نگرديده بخلاف احتمال دوم كه بمقتضاى آن [ان‌] بواسطه ماء كافه از اصلش خارج و مهمل از عمل گرديده است برخى چنين توهم كرده‌اند كه مراد سكاكى و مصنف از قرائت رفع همين قرائت سوم است از اينرو از مصنف و سكاكى خواسته‌اند كه سبب موصوله قرار دادن [ما] را بيان كنند با اينكه زجاج نحوى آنرا كافه فرض كرده است.

دليل دوم‌

قول نحات استكه گفته‌اند:

كلمه [انّما] براى اثبات حكمى است كه بعد از آن ذكر شده و نفى غير آن مى‌باشد:

اما در قصر موصوف بر صفت مانند: انما زيد قائم پس [انّما] براى اثبات قيام براى زيد و نفى غير قيام همچون قعود و فعلى شبيه به آن از زيد مى‌باشد.

و اما در قصر صفت بر موصوف همچون: انّما يقوم زيد اينكلمه دلالت بر اثبات قيام زيد و نفى قيام از غير زيد يعنى عمرو، بكر و غير ايندو دارد.

دليل سوم‌

با كلمه [انّما] صحيح است ضمير منفصل را استعمال نمايند مثل: انّما