توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٢ - اختلاف طرق قصر با هم

ترجمه‌

مصنف گويد:

طرقى كه ذكر شد از جهاتى با هم مختلف ميباشند:

الف: دلالت چهارمى بر قصر از طريق دلالت فحوى بوده ولى باقى طرق بواسطه دلالت وضعيّه بر قصر دلالت دارند.

ب: اصل در طريق اولى تنصيص و تصريح بر صفتى است كه ثابت و منفى گشته و اين اصل ترك نمى‌شود مگر بجهت حصول اطناب كه امر مكروهى است مثل اينكه گفته شود:

زيد يعلم النحو و الصرف و العروض يا زيد يعلم النحو و عمرو و بكر كه در ايندو مثال بجهت طولانى نشدن عبارت بايد بگوئى: زيد يعلم النحو لا غير ولى در سه طريق ديگر تنها تنصيص بر صفتى است كه ثابت گرديده.

ح: نفى بوسيله لاء عاطفه با طريق دوم كه نفى و استثناء است جمع نمى شود زيرا شرط منفى به [لاء] اين است كه پيش از [لاء] به غير آن نفى شده باشد ولى با دو طريق ديگر قابل اجتماع است لذا مى‌گوئيم: انّما انا تميمى لا قيسى يا هو يأتينى لا عمرو چه آنكه نفى در ايندو طريق اخير مورد تصريح نمى‌باشد چنانچه گفته ميشود: امتنع زيد عن المجيئ لا عمرو.

شارح گويد:

طرق چهارگانه قصر كه ذكر گرديد جملگى در اينكه افاده قصر مى‌كنند با هم مشتركند ولى از سه جهت با يكديگر فرق داشته كه مصنف آن سه را در متن ذكر نموده است:

١- دلالت طريق چهارم يعنى تقديم ما هو حقه التأخير از طريق فحوى يعنى مفهوم كلام است باين معنا وقتى صاحب ذوق سليم در آن‌