توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٤ - اختلاف طرق قصر با هم

ما زيد الّا قائم لا قاعد.

ولى گاهى مثل چنين تركيبى در كلام اهل تصنيف يافت مى‌شود نه در عبارات بلغاء.

و وجه عدم اجتماع [لا] با نفى و استثناء آنست كه شرط منفى به لاء عاطفه اين است كه منفى قبل از [لاء] با غير آن از ادوات نفى، نفى نشده باشد زيرا [لاء] وضع شده است تا بواسطه‌اش آنچه براى متبوع ثابت كرده‌ايم نفى نمايد نه آنكه بتوسط آن شيئى را كه نفى كرده‌ايم نفيش را برگردانيم و اين شرط در نفى و استثناء مفقود مى‌باشد زيرا وقتى مى‌گوئى ما زيد الّا قائم، از زيد هرصفتى را كه در آن تنازع واقعست نفى نموده‌اى حتى گويا گفته‌اى: ليس هو بقاعد و لا نائم و لا مضطجع و امثال آن لذا وقتى گفتى لا قاعد پس با [لاء] چيزى را نفى نموده‌اى كه قبلا با [ماء نافيه‌] نفيش كرده بودى.

و همچنين است كلام در [ما يقوم الّا زيد].

سپس شارح مى‌گويد:

قول مصنف كه گفت [بغيرها] يعنى ساير ادوات نفى چنانچه صاحب مفتاح به آن تصريح كرده است و فائده اين كلمه يعنى [لغيرها] احتراز است از موردى كه نفى بواسطه فحواى كلام صورت گرفته يا متكلم و يا سامع خود به آن علم و اطلاع داشته باشند چنانچه شرح آن در مبحث [انّما] انشاء اللّه خواهد آمد.

سؤال‌

ممكنست گفته شود:

از تقريرى كه نموديد اينطور استفاده مى‌شود كه منفى لاء را مى‌توان‌