توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٦ - نكاتى كه مجوز عدول از مستقبل به غير آن مىباشند و تفصيل آنها

معناى اين عبارت اينست كه پس تو كه مرا مورد ناسزا قرار دادى بايد آماده ضرب و شكنجه باشى.

پرواضح است در مورد آيه شريفه تعريض نسبت به كسانى كه مشرك نشده‌اند معنائى ندارد پس قطعا آيه در مقام تعريض بخصوص مشركين مى‌باشد چنانچه اگر لفظ [اشركت‌] بصيغه مضارع آورده مى‌شد مفيد اين تعريض نبود زيرا بر اصل خود آمده بود.

و چون در اين كلام نوعى از خفاء و ضعف وجود دارد لاجرم مصنف آن را به سكاكى نسبت داده بخلاف مطالب و امور سابق كه جملگى را بدون انتساب بكسى مصنف خود رسما ذكر نمود.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: او التعريض: معطوف است به [لقوّة الاسباب‌].

قوله: بان ينسب الفعل الى واحد: يعنى ينسب الفعل حقيقة او مجازا الى شخص.

و اين عبارت تفسير و توضيح تعريض مى‌باشد.

قوله: و المراد غيره: ضمير در [غيره‌] به واحد راجع است.

بايد توجه داشت در چنين فرضى بر متكلم لازم است قرينه‌اى در كلامش بياورد كه بتوان تعريض را از آن استفاده كرد.

قوله: نحو قوله تعالى: و لقد اوخحى اليك الخ‌ : سوره زمر آيه (٦٥).

قوله: فالمخاطب هو النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: حاصل مراد اين است كه: