توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٧ - نكاتى كه مجوز عدول از مستقبل به غير آن مىباشند و تفصيل آنها

اگر اشكال و اعتراض شود به اينكه حضرت نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از شرك معصوم مى‌باشد پس چگونه به حضرتش ين نسبت داده شده.

در جواب مى‌گوئيم:

نسبت مزبور در آيه بصورت قضيه شرطيه است و اين قبيل قضايا مستلزم وقوع شرط نمى‌باشند پس اسناد بر سبيل فرض و تقدير واقع شده و بعبارت ديگر:

حقتعالى در اين آيه خواسته اين معنا را افاده كند كه طبع شرك و مقتضاى آن حبط شدن اعمال حسنه مى‌باشد ولو بفرض محال از نبىّ صادر گردد.

و اگر گفته شود:

در آيه شريفه لفظ [اشركت‌] بصيغه ماضى است و مقتضاى آن وقوع فعل مى‌باشد درحاليكه نمى‌توان آن را پذيرفت.

در جواب گوئيم:

تعبير به اين صيغه و آوردن لفظ ماضى تعريض است به مخاطبين پس در حقيقت اشراك بغير حضرت نسبت داده شده يعنى اين فعل به حضرت بحسب ظاهر نسبت داده شده ولى منظور و مراد غير ايشان مى‌باشد و آن كسانى هستند كه شرك و كفر از ايشان صادر شده، بنابر اين حقتعالى با اين آيه به آنها تفهيم فرموده كه اعمال صادره از ايشان تمام حبط و نابود است.

قوله: فالمخاطب هو النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: مقصود اينست كه مخاطب در اين آيه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بوده‌