توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣ - فعل آوردن مسند

وقايع و حوادث تاريخى بسيار اتفاق افتاده.

و كلمه [عريف‌] بر وزن فعيل است و عريف قوم به كسى گويند كه قيّم به امر قومى بوده و باين سمت و منصب مشهور و معروف شده باشد.

و كلمه [يتوسّم‌] يعنى تفرس و تأمل نمودن امور از وى بتدريج و كم‌كم صادر مى‌شود بطورى كه وقايع و حوادثى كه براى قوم اتفاق مى‌افتد آنها را زير نظر گرفته و براى علاج و رفع مشكلات مى‌انديشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و اما كونه اى المسند فعلا: يعنى و اما الاتيان بالمسند فعلا.

قوله: قبل زمانك الذى انت فيه: ضمير در [فيه‌] به [زمانك‌] راجع بوده و مقصود از آن زمان حاضر مى‌باشد.

قوله: الّذى يترقّب وجوده: يعنى ينتظر وجوده.

قوله: بعد هذا الزمان: يعنى زمان حاضر.

قوله: من غير مهلة و تراخ: يعنى بين هرجزئى از اجزائش تراخى و مهلت وجود ندارد.

قوله: و هذا امر عرفى: يعنى مقدار زمان حال امر عرفى است و ضابطه خاصى ندارد.

قوله: و ذلك لان الفعل: يعنى و بيان گفته مصنف كه آوردن مسند بصورت فعل بخاطر تقييدش به يكى از ازمنه ثلاثه ميباشد الخ.

قوله: الى قرينة تدلّ على ذلك: مشاراليه [ذلك‌] احد الازمنة الثلاثة مى‌باشد.