به مقدار زائد تعلق نمى گيرد اگر چه احوط [١] تعلق خمس بر مقدار زائد است.
(مسأله ١٥٩٠): قيمت كنيز و غلام و حيوان سوارى [٢] و ظروف و كتب و لباس و مسكن و اسباب منزل از آنچه كه شخص به آن نياز داشته باشد [٣] داخل در مخارج ساليانه بوده و خمس به آنها تعلق نمى گيرد و معتبر در تمام اينها شأن هر شخص مى باشد.
(مسأله ١٥٩١): صدقات و خيرات و هدايا و مخارج ازدواج و ميهمانى و مسافرتهاى حلال از زيارت عتبات مقدسه و حج مستحبى و امثال آنها نيز علاوه بر موارد مذكور در مسأله قبل جزء مخارج ساليانه شخص محسوب شده و خمس به آنها تعلق نمى گيرد و ليكن در اين موارد ميانه روى و شأن شخص شرط نمى باشد [٤] مگر در مخارج سفر.
(مسأله ١٥٩٢): آنچه ظالم به زور از انسان مى گيرد و نيز ضررهائى كه به تجارت و زراعت آن سال شخص وارد مىشود خصوصا زيان وارد بر يك تجارت و زراعت [٥]، همگى جزء مخارج ساليانه مى باشد و ليكن احوط در

[١] ميرزاى شيرازى - محمد كاظم طباطبائى: اين احتياط ترك نشود.
[٢] محمد باقر شيرازى: اتومبيل سوارى و ماشين لباسشويى و ساير وسائل
مستحدثه كه در اين زمان متداول و مرسوم است نيز به مقدار شأن هر شخص جزء
مؤونه بوده و از متعلق خمس مستثنى است.
[٣] محمد باقر شيرازى: اما وجوب خمس به آنچه كه در اين زمان مرسوم است
كه افراد كم بضاعت و طبقه پائين جامعه خمس خود را به افرادى كه زندگى آنها در
سطح بالاترى بوده و بلكه به مراتب بيشتر و بهتر از آنها باشند مشكل به نظر مى رسد
مگر آنكه مصالح دينى مسلمى در ميان باشد.
[٤] محمد باقر شيرازى: احوط مراعات آن است.
[٥] محمد باقر شيرازى: ميزان آن است كه بدانيم متداول آن شخص يا صنف و
يا بلد چيست و آيا سال تجارتهاى مختلف يكى است و يا =