(مسأله ١٤١٤): اگر شخص بدون قصد و اراده عمل مفطر روزه را انجام دهد مثل اينكه پشه‌اى پرواز كند و در حلق او داخل شود و يا غبار غليظى به حلق او برسد و احتراز از آن براى او ممكن نباشد و يا اينكه به اجبار چيزى را به حلق او فرو ببرند و يا او را تحت فشار قرار داده و چيزى به او بخورانند، روزه‌اش باطل نمى شود.
(مسأله ١٤١٥): اگر كسى را بر ضرر رساندن به نفس و يا عيال و يا مال و يا برادران دينى او بترسانند به صورتى كه تحمل آن براى او مشكل باشد و قرائن شهادت بدهند كه اگر افطار نكند آسيبى به آنها خواهد رسيد و شخص افطار نكند روزه‌اش باطل است و قضاى آن روز بر او واجب مىشود و حكم تقيه از مخالفين نيز چنين است.
(مسأله ١٤١٦): اگر در چيزى شك داشته باشد كه مبطل روزه است يا خير مثل اينكه شخص مجتهد باشد و فهميدن حكم مسأله مسأله براى او ممكن نباشد و يا اينكه مقلد است ولى دسترسى به مجتهد ندارد، انجام آن فعل براى او جايز نيست [١] هر چند در صورت انجام فعل در لزوم قضاى آن روز بر شخص اشكال است [٢] چنانچه در اين صورت عدم وجوب كفاره نيز ظاهر است، و اما شخص

[١] محمد باقر شيرازى: عدم جواز محل اشكال است و بر فرض عدم جواز اگر
احتمال مخالفت با واقع داده شود و بعدا كشف مطابقت با واقع شود اشكالى در
صحت روزه نيست و در صورتى كه مقصر باشد ولى مطابق با واقع باشد و با قصد
قربت انجام دهد، روزه او صحيح است و اما اگر مخالف با واقع باشد احوط قضا و
كفاره است.
[٢] ميرزاى شيرازى: بنابر اينكه لزوم قضا از جهت اخلال در جزم به نيت و از
جهت ديگر كه اينجا محل ذكر آن نيست جايز نباشد حكم موجه و خوب است.
محقق خراسانى: اگر با ظهور موافقت با واقع رجاء بجا آورد قضا بر =