پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٢ - شرح و تفسير سرنوشت حتمى شما
مخصوص پيشينيان بود، مىفرمايد: « (در آيندهاى نزديك) شما نيز به همان مسيرى مىرويد كه گذشتگان رفتند و در گرو همان قبر و در دل همان به وديعت سپرده خواهيد شد»؛ (و كأن قد صرتم إلى ما صاروا إليه، و ارتهنكم ذلك المضجع [١]، و ضمّكم ذلك المستودع).
آرى! اين قانونى است كه هيچگونه استثنايى در آن نيست با اينكه هر عمومى استثنا و تخصيصى دارد اين امور هرگز تخصيص بردار نيست (يعنى آن قاعده نيز استثنايى دارد كه در بعضى از موارد بدون استثناست).
به بيان ساده مردم: «ممكن است دير و زودى داشته باشد؛ «ولى سوخت و سوزى ندارد».
سپس امام عليه السّلام به نكته مهمى اشاره مىفرمايد و آن اينكه اگر كار انسان با مردان تمام مىشد چندان مشكل نبود مشكل مهم آن است كه بايد به زودى در دادگاه قيامت حضور يابد و در برابر تمام اعمالش از كوچك و بزرگ پاسخگو باشد، مىفرمايد: «پس چگونه خواهيد بود آن زمان كه امور پايان پذيرد (و دوران برزخ سپرى شود و) مردگان از قبرها خارج گردند، آنجاست كه هركس آنچه را از پيش فرستاده تجربه مىكند (و سود و زيان آن را در مىيابد) و به سوى خداوند كه مولا و سرپرست واقعى همگان است بازگردانده مىشود و افتراها و سخنهاى نابجا (كه در دنيا دستاويزشان بود) از دست آنها مىرود»؛ (فكيف بكم لو تناهت [٢] بكم الأمور، و بعثرت [٣] القبور: «هنالك تبلو [٤]. كلّ نفس ما أسلفت، و ردّوا إلى اللّه
[١]. «مضجع» به معناى بستر و خوابگاه و در اينجا به معناى قبر است و از ريشه «ضجع» بر وزن «ضرب» به معناى به پهلو خوابيدن گرفته شده است.
[٢]. «تناهت» از ريشه «تناهى» به معناى آخر رساندن گرفته شده است.
[٣]. «بعثرت» از ريشه «بعثرة» بر وزن «مرتبة» در اصل به معناى زيرورو كردن و بيرون آوردن و استخراج كردن است و از آنجا كه به هنگام احياى مردگان در قيامت، قبرها زيرورو مىشود و آنچه درون آنهاست ظاهر مىگردد. اين تعبير در مورد رستاخيز به كار رفته است.
[٤]. «تبلو» از ريشه «بلاء» به معناى آزمودن گرفته شده و از آنجا كه آزمايش سبب آگاهى است گاه اين واژه به معناى آگاهى به كار مىرود.