پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٦ - شرح و تفسير سزاى متخلّفان

هدف اصلى امير المؤمنين عليه السّلام از اين خطبه، بسيج كردن يارانش براى جهاد در برابر شاميان غاصب بوده است؛ ولى به صورت شكوائيّه‌اى در برابر خداوند؛ شكوا از كسانى كه دعوت عادلانه او را مى‌شنوند و از شركت در جهاد سرباز مى‌زنند. شكوايى كه نشان مى‌دهد تا چه اندازه، امام مظلوم و تا چه حدّ گروهى از اصحابش فاقد احساس مسئوليت بوده‌اند.

مى‌فرمايد: «خداوندا! هريك از بندگانت گفتار عادلانه و دور از ستم و اصلاح كننده و بى‌مفسده ما را در امر دين و دنيا بشنود و پس از شنيدن از يارى آيين تو و اعزاز دينت سرباز زند و كندى كند. ما تو را برضدّ او به شهادت مى‌طلبيم. اى كسى كه بزرگ‌ترين شاهدانى!»؛ (اللّهمّ أيّما عبد من عبادك سمع مقالتنا العادلة غير الجائرة، و المصلحة غير المفسدة، في الدّين و الدّنيا، فأبى بعد سمعه لها إلّا النّكوص‌ [١] عن نصرتك، و الإبطاء [٢] عن إعزاز دينك، فإنّا نستشهدك عليه يا أكبر الشّاهدين شهادة).

قابل توجّه اينكه امام سخن خود را در زمينه دعوت به جهاد با شاميان ستمگر به چهار وصف يا به اعتبارى به دو وصف تأكيد كرده است: ١. اين سخن سخنى است در مسير عدالت. ٢. هيچ ستمى در آن نيست. ٣. سبب اصلاح مردم است.

٤. هيچ فسادى بر آن مترتب نيست و آثار مثبت آن در دين و دنياى مردم ظاهر مى‌شود.

بديهى است پيروى از چنين سخنى كه سراسر حق و عدالت و صلح و مصلحت است به حكم شرع و عقل لازم است و آنها كه برخلاف آن گام بردارند از آيين خداوند متعال و فرمان عقل منحرف شده‌اند.

نكته ديگر اينكه امام عليه السّلام مى‌فرمايد: كسانى كه با دعوت او به جهاد با شاميان‌

[١]. «نكوص» مصدر و به معناى خوددارى و عقب‌نشينى است.

[٢]. «ابطاء» به معناى كندى كردن و تأخير انداختن از ريشه «بطؤ» بر وزن «قفل» به معناى كندى گرفته شده است.