پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٥ - ترجمه

به اين ترتيب نخستين سرچشمه تضادّ اخبار كه دروغ عمدى بر خدا و پيامبر و جعل حديث است، از وجود آنها برچيده شده به‌گونه‌اى كه پرهيز از دروغ گفتن جزء ذات آنها گشته و خوف خدا و تعظيم پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله دروغ را در نظرشان منفور و مبغوض ساخته است.

سپس مى‌افزايد: «و در آنچه (از پيامبر اكرم) شنيده، (بر اثر سهل‌انگارى) اشتباهى براى او پيش نيامده است، بلكه آنچه را شنيده است به طور كامل حفظ نموده و همان‌گونه كه شنيده بى‌كم و كاست آن را نقل كرده است»؛ (و لم يهم‌ [١]، بل حفظ ما سمع على وجهه، فجاء به على ما سمعه، لم يزد فيه و لم ينقص منه).

به اين ترتيب منشأ ديگرى از اختلاف احاديث كه همان سهل‌انگارى راويان است از وجود آنها برچيده، شده است.

سپس حضرت يكى ديگر از ويژگيهاى راويان صادق و آگاه را بيان مى‌فرمايد: «او ناسخ را حفظ كرده و به آن عمل مى‌كند و از منسوخ آگاه است و از آن دورى مى‌گزيند، خاص و عام و محكم و متشابه را شناخته و هريك را در جايگاه خود قرار داده است»؛ (فهو حفظ النّاسخ فعمل به، و حفظ المنسوخ فجنّب‌ [٢] عنه، و عرف الخاصّ و العامّ، و المحكم و المتشابه، فوضع كلّ شي‌ء موضعه).

اين تعبير پرمعنا اشاره به اين است كه راويان صادق داراى احاطه فراوان به اخبار مختلفند؛ ناسخ و منسوخ و عام و خاص و محكم و متشابه را به خوبى مى‌شناسند و هريك را در جايگاه مناسب خود قرار مى‌دهند تا گرفتار تناقض و خطا نشوند.

[١]. «لم يهم» از ريشه «وهم» به معناى مطلق خيال و گمان و گاه به معناى خيال و گمان باطل و اشتباه است و در جمله بالا به همين معناست.

[٢]. «جنّب» از باب تفعيل و ريشه «جنب» بر وزن «قلب» گرفته شده است و به طورى كه از منابع لغت استفاده مى‌شود اين واژه گاه به معناى دور نگه داشتن و گاه به معناى دور شدن (به معناى متعدّى و لازم) آمده است و در عبارت بالا به معناى دوم است.