چهره مى‌زند، نه از گناه باكى دارد و نه از آن دورى مى‌كند و از روى عمد به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله دروغ مى‌بندد»؛ (رجل منافق مظهر للإيمان، متصنّع‌ [١] بالإسلام، لا يتأثّم و لا يتحرّج‌ [٢]، يكذب على رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله متعمّدا).

در زمانى كه اسلام و مسلمين، قدرت كافى پيدا نكرده بودند دشمنان علنا به مقابله بر مى‌خاستند؛ ولى بعد از فتح مكّه كه اسلام تمام منطقه را زير سيطره خود قرار داد دشمنان شكست خورده- همانند ديگر جوامع بشرى- لباس نفاق بر تن پوشيدند، در ظاهر به صفوف مسلمانان پيوستند؛ ولى در باطن به خرابكارى مرموزانه ادامه دادند و يكى از طرق مهم تخريب آنها اين بود كه اهداف خود را در لباس اخبار پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله پوشاندند تا مسلمين را به انحراف بكشانند و به مقاصد سوء خود نزديك كنند. مسلمانان خوش‌باور و ساده‌دل نيز سخنان آنها را به عنوان صحابه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله پذيرا شدند و مشكل عظيمى در جامعه اسلامى به وجود آمد.

خوشبختانه آنها چنان در جعل اخبار به نفع بعضى از حاكمان ظلم، همچون معاويه افراط كردند كه طشت رسواييشان از بام افتاد و بسيارى از مردم از وضع آنها باخبر شدند كه نمونه‌هاى آن در نكات آخر بحث خواهد آمد.

امام عليه السّلام در ادامه سخن مى‌افزايد: «اگر مردم مى‌دانستند او منافق و دروغگوست از وى نمى‌پذيرفتند و سخنش را تصديق نمى‌كردند؛ ولى (چون از واقعيت آگاه نبودند) مى‌گفتند: او از اصحابه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله است، آن حضرت را ديده و از او حديث شنيده و مطالب را دريافت داشته است به همين دليل به گفته‌اش ترتيب اثر مى‌دادند»؛ (فلو علم النّاس أنّه منافق كاذب لم يقبلوا منه، و لم‌

[١]. «متصنّع» از ريشه «صنع» بر وزن «تند» گرفته شده و به معناى كسى است كه ظاهرسازى مى‌كند و عمل نادرست خود را خوب جلوه مى‌دهد.

[٢]. «يتحرّج» از ريشه «حرج» به معناى گناه كردن گرفته شده و هنگامى كه به باب تفعّل مى‌رود به معناى پرهيز از گناه است.