پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٦ - شرح و تفسير اين حكم حكم خداست
شرح و تفسير اين حكم حكم خداست
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه بر يكى از خردههاى عمده طلحه و زبير و امثال آنها كه در مورد تقسيم مساوى بيت المال بر آن حضرت مىگرفتند، انگشت گذارده و مىفرمايد: «امّا اعتراضى كه شما در امر «تقسيم بيت المال به طور مساوى» (بر من) داشتيد اين حكمى نبوده كه به رأى خود صادر كرده باشم و يا مطابق خواسته دلم باشد؛ بلكه من و شما مىدانيم اين همان دستورى است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله آورده و انجام داده است»؛ (و أمّا ما ذكرتما من أمر الأسوة، فإنّ ذلك أمر لم أحكم أنا فيه برأيي، و لا وليته هوى منّي، بل وجدت أنا و أنتما ما جاء به رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله قد فرغ منه).
واژه «اسوه» گرچه غالبا به معناى اقتدا و پيروى به كار مىرود و در بعضى از منابع لغت غير از اين، معناى ديگرى براى آن ذكر نكردهاند [١]؛ ولى جمعى از اهل لغت تصريح دارند كه يكى از معانى آن مساوات است، لذا در مورد كسانى كه ورشكست شدهاند، گفته مىشود: «المال أسوة بين الغرماء؛ مال را بايد به طور مساوى (برحسب سهام) در ميان طلبكاران تقسيم كرد».
اگر «أسوه» را را مطابق معناى معروفش (اقتدا كردن) بدانيم مفهوم عبارت بالا اين مىشود كه طلحه و زبير و امثال آنها اعتراض بر امام داشتند كه چرا اقتدا به سيره عمر و عثمان نكردى؟ آنها در تقسيم بيت المال شئون و شخصيت و اسم و رسم افراد را ملاحظه مىكردند و هرگز بيت المال را مساوى بين مسلمانان
[١]. به كتاب العين و لسان العرب و مجمع البحرين ماده «أسو» رجوع شود. مرحوم طبرسى در مجمع البيان در ذيل آيه ٢١ سوره احزاب «لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» مىگويد: «أي قدوة صالحة يقال:
لي في فلان أسوة اى لي به اقتداء ... اسم وضع موضع المصدر» طبق اين بيان «اسوه» به معناى اقتداست و جنبه اسم مصدرى دارد و تعبير قرآن كه مىفرمايد: «فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ» و نمىفرمايد: «رسول اللّه اسوة» نيز شاهد بر اين معناست. از آنجا كه اقتدا به كسى نوعى مساوات با او را ايجاد مىكند اسوه به معناى مساوات نيز آمده و در عبارت بالا مقصود همين است.