پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣٢ - شرح و تفسير ويژگىهاى محيط فاسد

كند كه شما در زمانى قرار گرفته‌ايد كه گوينده حق در آن كم، و زبان از گفتار راست عاجز و ناتوان، و همراهان حق، خوارند»؛ (و اعلموا رحمكم اللّه أنّكم اللّه أنّكم في زمان القائل فيه بالحقّ قليل، و اللّسان عن الصّدق كليل‌ [١]، و اللّازم للحقّ ذليل).

امام عليه السّلام در ذكر اين سه وصف، انگشت روى ريشه‌هاى اصلى فساد جامعه گذارده و آن اينكه حق‌گويان از ترس مخالفان يا فزونى مشكلات حق‌گويى، خاموش شوند و راستگويان يا بر اثر فشار محيط و هيأت‌هاى حاكم و يا ترس از بر باد رفتن منافع شخصى، دم فروبندند يا به جاى راستگويى آلوده كذب و دروغ شوند و نيز آنها كه حق جويند و حق طلب از متن جامعه كناره‌گيرى كنند يا كنار زده شوند و كسى گوشش بدهكار گفتار حقّ آنها نباشد و در يك جمله امر به معروف و نهى از منكر به فراموشى سپرده شود و ارشاد جاهل و تنبيه غافل متروك گردد.

سپس به دو وصف ديگر كه در واقع نتيجه اوصاف سه‌گانه پيش است، اشاره كرده مى‌فرمايد: «اهل اين زمان همواره با گناه همراه‌اند و بر مداهنه و سازشكارى و سهل‌انگارى اتفاق نظر دارند»؛ (أهله معتكفون على العصيان، مصطلحون‌ [٢] على الإدهان‌ [٣]).

بى‌شك در هر جامعه‌اى گناه وجود دارد و سازشكارى و مداهنه ديده مى‌شود؛ ولى بدبختى و سيه‌روزى آنجاست كه يك حركت عمومى به سوى گناه، آن هم به صورت مستمر و پيوسته صورت گيرد و نيز بدبختى آنجاست كه سازشكاران و سهل‌انگاران دست به دست هم دهند و در اين كار متّحد شوند.

[١]. «كليل» از ريشه «كلّ» بر وزن «حلّ» به معناى خسته و ناتوان شدن و از كار ماندن و ضعيف گشتن گرفته شده است، بنابراين «كليل» به معناى خسته و ناتوان و ضعيف است.

[٢]. «مصطلحون» به معناى افرادى است كه بر چيزى توافق كنند. از ريشه «صلح» به معناى سازش است.

[٣]. «ادهان» در اصل به معناى روغن مالى كردن است. سپس به معناى خدعه كردن و نيرنگ زدن و سازش كارى بر سر يك امر نامطلوب به كار مى‌رود.