پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١٨ - شرح و تفسير غنائم جنگجويان

با شمشيرهايشان به دست آمده است»؛ (إنّ هذا المال ليس لي و لا لك، و إنّما هو في‌ء للمسلمين، و جلب أسيافهم).

بايد توجّه داشت، گرچه واژه «فئ» هنگامى كه در مقابل واژه غنيمت (غنايم جنگى) قرار مى‌گيرد دو معناى متفاوت دارد؛ «فئ» به اموالى گفته مى‌شود كه به دست جنگجويان اسلام افتاده بى‌آنكه جنگى رخ دهد و طبق موازين شرع متعلّق به بيت المال است؛ ولى غنيمت، اموالى است كه جنگجويان به وسيله نبرد آن را به دست مى‌آورند؛ ولى هنگامى كه «فئ» به تنهايى استعمال مى‌شود گاهى بر غنيمت نيز اطلاق مى‌گردد، بنابراين اگر امام عليه السّلام مى‌فرمايد: «اين مال فئ مسلمين است و دستاورد شمشيرهاى آنهاست» منافاتى با مفهوم فئ ندارد.

سپس امام عليه السّلام مى‌افزايد: «اگر تو در نبرد آنان شركت كرده بودى سهمى همانند سهم آنان داشتى وگرنه دست‌چين آنها براى غير دهان آنان نخواهد بود»؛ (فإنّ شركتهم في حربهم، كان لك مثل حظّهم، و إلّا فجناة [١] أيديهم لا تكون لغير أفواههم).

اينكه امام عليه السّلام مى‌فرمايد: من هم سهمى در اين غنيمت ندارم، احتمالا به اين سبب است كه آن غنيمت مربوط به جنگهاى محدودى بوده كه بعضى از فرماندهان امام عليه السّلام در آن شركت داشتند نه خود امام عليه السّلام.

درست است كه يك پنجم از غنايم جنگى متعلق به بيت المال است و نيز صحيح است كه «عبد اللّه بن زمعه» از «بنى المطلب» بود (مطلب برادر هاشم است) نه بنى هاشم و به عقيده بعضى بنى المطلب نيز از خمس مى‌توانند بهره‌مند شوند [٢]؛ ولى احتمالا او فقير و مسكين نبود كه چيزى از خمس به او بدهند.

به هر حال اين سخن نشان مى‌دهد كه امام عليه السّلام در مسائل مالى بسيار دقيق و

[١]. «جناة» به معناى ميوه‌اى است كه از درخت چيده شده، مفرد است و از ماده «جنا» بر وزن «جفا» است.

[٢]. رجوع شود به جواهر الكلام، ج ١٦، ص ١٠٦ و معتبر محقق حلّى، ج ٢، ص ٦٣١، كتاب الخمس.