پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٤ - خطبه در يك نگاه

يافت، زيرا كه اين خطبه بخشى است از نامه‌اى مفصّل كه مرحوم كلينى در كتاب الرّسائل‌ [١] آن را نقل كرده است كه امام عليه السّلام پس از بازگشت از جنگ نهروان نامه را نوشت و دستور داد آن را براى همه مردم بخوانند، زيرا تحريكاتى از سوى منافقان شروع شده بود و جمعى نزد آن حضرت آمدند و گفتند: شما درباره ابوبكر و عمر و عثمان چه مى‌گوييد؟ امام فرمود: با اينكه مى‌دانم اين سؤال در شرايط كنونى كه ما گرفتار شاميان ستمگر هستيم سؤال بى‌جايى است با اين حال پاسخ شافى و كافى براى سؤال شما مى‌نويسم كه بر همه مردم بخوانند. سپس آن نامه تاريخى كه قريب بيست صفحه است مرقوم داشت و دستور داد در نماز جمعه براى مردم بخوانند. هنگامى كه سخن امام عليه السّلام به مسئله قتل عثمان و سپس بيعت با او فرامى‌رسد و مردم با هجوم بى‌سابقه‌اى براى بيعت به سوى آن حضرت مى‌روند، امام شرح آن را در جمله‌هاى كوتاه و پرمعنايى كه خطبه بالا را تشكيل مى‌دهد بيان مى‌كند و به دنبال آن نيز حوادث ديگرى را كه روى داد تشريح مى‌نمايد تا بهانه بهانه‌جويان قطع شود.

درباره هجوم پرشور و بى‌سابقه مردم براى بيعت امام عليه السّلام در خطبه‌هاى ديگر نهج البلاغه نيز سخنان جالبى دارد از جمله در خطبه شقشقيه (خطبه ٣) و خطبه ١٣٧.

(١). مرحوم علّامه مجلسى در آغاز جلد ٣٠ بحار الانوار اين رساله (نامه) را به طور كامل آورده است.