پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٠ - شرح و تفسير آن يار پاك (مالك اشتر)

فاطمه زهرا عليها السّلام (خطبه ٢٠٢) در نكوهش آنان و نقدهايى كه بر كارهاى آن‌دو دارد به يقين سازگار نيست.

لذا شارحان شيعه متفقا بر آنند كه اين خطبه اشاره به يكى از خاصان اصحابش است و عمدتا نظرها به سوى مالك اشتر متوجّه شده است. به خصوص كه در عبارات منقول از آن حضرت چنان مدح بليغى از مالك ديده مى‌شود كه شايستگى او را براى اين كلام نشان مى‌دهد از جمله روايتى است كه ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه خود از آن حضرت نقل كرده كه مى‌فرمايد:

«رحم اللّه مالكا فلقد كان لي كما كنت لرسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله؛ خداوند مالك را رحمت كند كه به يقين براى من چنان بود كه من براى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله بودم». [١]

به هر حال مى‌فرمايد: «خداوند پاداش خير در برابر آزمايشهاى فلان شخص دهد، كه كژيها را راست كرد و بيماريها را درمان نمود، سنّت پيامبر را برپا داشت و فتنه‌ها را پشت‌سر گذاشت»؛ (للّه بلاة فلان فلقد قوّم‌ [٢] الأود [٣]، و داوى العمد [٤]، و أقام السّنّة، و خلّف‌ [٥] الفتنة!).

«بلاء» به معناى آزمايش و امتحان و در اينجا اشاره به پاداش اين آزمايش و امتحان است و در مجموع به اين معناست كه خداوند آزمايشهاى متعددى نسبت به او داشت و امام عليه السّلام دعا فرمود كه خداوند پاداش آن آزمايشها را به نحو اكمل به او بدهد.

[١]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١٥، ص ٩٨.

[٢]. «قوّم» از ريشه «قيام» و در اينجا به معناى راست و راست كردن است.

[٣]. «اود» به معناى كژى است از ريشه «اود» بر وزن «قول» به معناى خم كردن و كج كردن گرفته شده است.

[٤]. «عمد» به معناى بيمارى است و در اصل از ريشه زخمى است كه در پشت شتر از سوارى بسيار حاصل مى‌شود.

[٥]. «خلف» اين جمله در جايى گفته مى‌شود كه كسى قبل از حدوث حادثه‌اى چشم از دنيا بربندد. از ريشه «خلف» به معناى پشت‌سر گرفته شده است.