پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٠ - شرح و تفسير تفاخر بىمعنا به جاى عبرت گرفتن!

رفتيد و هريك قبور مردگان خود را برشمرديد تا برترى خود را ثابت كنيد.

به يقين تفسير دوم صحيح‌تر است، زيرا اوّلا زيارت قبور به معناى دفن شدن در قبرها معناى بسيار بعيدى است و ديگر اينكه اگر تفسير اوّل صحيح باشد بايد بگويد: «تزوروا القبور» يعنى فعل به صورت مضارع باشد نه ماضى، زيرا فرض براين است كه مخاطبان زنده‌اند.

سخن امام در اين خطبه نيز بر محور دوم دور مى‌زند و اين خود دليل روشن بر ترجيح اين تفسير است.

امام عليه السّلام نخست مى‌فرمايد: «شگفتا! چه هدف و مقصد بسيار دورى و چه زيارت كنندگان غافلى و چه افتخار موهوم و نفرت‌انگيزى»؛ (يا له مراما [١] ما أبعده! و زورا [٢] ما أغفله! و خطرا [٣] ما أفظعه! [٤]).

آرى استخوانهاى پوسيده در زير خاك و بدنهايى كه مور و مار به آن در آويخته چيزى نيست كه به آن افتخار كنند چه خوب بود به جاى اين افتخارات موهوم عبرت مى‌گرفتند و فرداى خود را در زير خروارها خاك در گورهايى سرد و خاموش و بريده از همه بستگان و دوستان با چشم خود مى‌ديدند و از اين خواب سنگين غفلت بيدار مى‌شدند. از همين‌رو امام عليه السّلام در ادامه اين سخن مى‌فرمايد: «آنها (در حال زيارت قبور) همه جا را از پيشينيان خود خالى ديدند چه عبرت بزرگى (ولى اين غافلان بيدار نشدند) آنها به سراغ كسانى رفتند كه بسيار از دسترسشان دورند (و يك عالم ميان آنها فاصله است)»؛ (لقد استخلوا [٥])

[١]. «مرام» به معناى مقصد و هدف است و از ريشه «روم» بر وزن «قوم» به معناى خواستن و قصد كردن گرفته شده است.

[٢]. «زور» به معناى زيارت كننده است و بر مفرد و جمع هردو اطلاق مى‌شود.

[٣]. «خطر» گاه به معناى امر خطرناك و گاه به معناى امر مهم آمده است و در جمله بالا اشاره به معناى دوم است؛ يعنى آنها كثرت قبور مردگانشان را مهم مى‌شمرند در حالى كه افتخار موهوم و نفرت‌انگيزى است.

[٤]. «أفظع» از ريشه «فضاعت» به معناى نفرت‌انگيز و زشت بودن گرفته شده است.

[٥]. «استخلوا» از ريشه «خلوّ» بر وزن «غلوّ» به معناى خالى شدن و درگذشتن گرفته شده است.