پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٩ - شرح و تفسير تفاخر بىمعنا به جاى عبرت گرفتن!

به جهت عظمت آن (براى آفريدگار) سجده كنند.

آنگاه اضافه مى‌كند: من به راستى بسيار تعجب مى‌كنم از كسى كه درباره جنگ خطبه‌اى مى‌خواند كه نشان مى‌دهد طبع او همانند شيران است. سپس همان‌كس خطبه‌اى مى‌خواند كه نشان مى‌دهد طبع او همچون زاهدى است كه چشم از دنيا پوشيده كه نه در عمر خود خونى ريخته و نه گوشت حيوانى خورده است، و يا همانند مسيح ابن مريم اسطوره زهد و ترك دنيا بود. از همه جالب‌تر اينكه مى‌گويد من به كسى كه به همه امّتها سوگند مى‌خورد، قسم ياد مى‌كنم كه در طول ٥٠ سال از عمرم بيش از هزار بار اين خطبه را خوانده‌ام و هيچ زمان نبوده، كه به هنگام تلاوت اين خطبه در من اثرى از خوف و پند و موعظه و لرزش در اندام من حاصل نشود. واعظان و خطبا و فصحا در اين زمينه بسيار سخن گفته‌اند و من بارها آنها را بررسى كرده‌ام؛ ولى هيچ‌كدام از آنها تأثير اين خطبه را در من نداشته است. [١]

با توجّه به آنچه گفته شد سزاوار است هنگام شرح و تفصيل اين خطبه به عمق سخنان امام عليه السّلام بينديشيم و بهره كافى از آن ببريم و آثار آن را در روح و جان خود احساس كنيم.

همان‌گونه كه در عنوان خطبه آمد اين سخن در واقع تفسيرى است براى دو آيه آغاز سوره تكاثر «أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ»

نخست يك نظرى اجمالى به تفسير اين دو آيه بيفكنيم:

١. مفسّران معروف، دو تفسير براى آن ذكر كرده‌اند: الف. منظور آن است كه فزون‌طلبى شما را از خدا و قيامت غافل ساخت تا زمانى كه از دنيا برويد و به قبرها سپرده شويد. ب. منظور آن است كه فزونى طلبى و تفاخر شما را از خدا و قيامت غافل ساخت تا آنجا كه براى اثبات برترى خود به زيارت و ديدار قبرها

[١]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١١، ص ١٥٢ به بعد (با تلخيص).