و بحرين جديد التأسيس و با عمر متوسط ٢٥ الى ٣٥ ساله‌اند. ايران هيچ‌گاه مستعمره نشده و از يك نظام چند حزبى برخوردار است. كشورهاى منطقه به استثناى ايران، يا مستعمره انگليس و يا عامل آمريكا و شوروى سابق بوده‌اند.
ايران از نظر نيروى نظامى در مقام اوّل و عراق و عربستان سعودى در مقام‌هاى بعدى و از جهت قدرت خريد تسليحات، عربستان سعودى و سپس ايران و عراق قرار دارند.
وضعيت نظامى ايران بهتر از عراقى‌ها و سعودى‌هاست، ولى دوستان و متحدين نظامى عربستان سعودى بيش از ايران و عراق‌اند. هزينه دفاعى سه كشور عربستان سعودى، عراق و ايران در ١٣٧٤/ ١٩٩٥ به ترتيب ٣١٠٠، ٢٧٠٠، ٢٥٠٠ ميليون دلار بود. البته ايران در بين كشورهاى منطقه، ميزان كمترى از توليد ناخالص ملّى را به امور دفاعى اختصاص داده است. به استثناى ايران، ساير كشورها در يك مسابقه تسليحاتى گرفتار آمده‌اند، به‌گونه‌اى كه در دهه ١٣٧٠/ ١٩٩٠ هزينه نظامى خليج فارس بيش از هر نقطه ديگر جهان بود.
اختلافات ارضى از ديگر زمينه‌هاى واگرايى منطقه‌اى است. به نحوى كه ايران با كويت بر سر مرز دريايى، با امارات متحده عربى بر سر مرز دريايى و جزاير ابوموسى و تنب كوچك و بزرگ اختلاف دارد، اگرچه بارها ايران، بر ايرانى بودن جزاير تأكيد ورزيده است. عراق با كويت بر سر مرز دريايى، جزاير وربه، بوبيان، ام‌القصر و اساساً موجوديت كويت اختلاف ارضى دارد. عربستان سعودى با كويت درباره مرز دريايى، جزاير ام‌المرادم و كارو (قاروه) و با قطر بر سر مرز دريايى در خورالعويه و خليج سلوا نزاع دارند. امارات متحده عربى با قطر بر سر مرزدريايى فلات قارّه و درباره منطقه ديبا در كرانه شرق مسندم و قطر و بحرين نيز بر سر مرز دريائى و جزيره حالول و با عمان بر سرمرز دريايى و جزاير حوار و نوار زباره و پاياب‌هاى جراده و ديبال، ادعاى مرزى دارند.
اگرچه كشورهاى منطقه از اختلافات مرزى و نيز اختلافات بر سر برخى منافع منابع رنج مى‌برند، ولى بهره‌گيرى از برخى عوامل مى‌تواند به كاهش تنش و ايجاد همگرايى بيشتر كمك كند. به عنوان مثال، مسأله امنيت يك مسأله جمعى است، به‌گونه‌اى كه به خطر افتادن امنيت يك كشور، امنيت كشورهاى ديگر را نيز به خطر مى‌اندازد؛ درآمدهاى‌