مسائل منطقهاى ايران - شیرودی، مرتضی - الصفحة ١٨١
پاكستان از يك نظام دو حزبى بهرهمند است كه در آن، حزب مردم و حزب مسلم ليگ نقش اساسى دارند. حزب مردم كه مؤسس آن، ذوالفقار على بوتو در سال ١٣٤٦/ ١٩٦٧ بود، بر پايه چهار شعار اصلى «اسلام دين ما، نظام جمهورى سياست ما، سوسياليسم روش ما و مردم سرچشمه قدرت ماست»، قرار دارد. اين حزب بارها قدرت را در پاكستان به دست گرفته كه نخست وزيرى بىنظير بوتو در ١٣٦٧ و ١٣٧٢/ ١٩٨٨ و ١٩٩٣ از آن جمله است. حزب مسلم ليگ كه توسط محمدعلى جناح در ١٢٨٥/ ١٩٠٦ تأسيس شد، قديمىترين و مهمترين حزب در كسب استقلال پاكستان است. دستيابى به توسعه پاكستان از طريق اسلام، اساسىترين هدف اين حزب شمرده مىشود. شاخصترين چهره اين حزب در دهه ٧٠/ ٩٠ نوازشريف است كه دوبار به مقام نخستوزيرى دست يافت. احزاب ديگر پاكستان از قدرت و نفوذ چندانى برخوردار نيستند. و از اين رو، در مبارزات انتخاباتى به اتحاد و ائتلاف با يكى از دو حزب مردم و مسلم ليگ مىپردازند.
از احزاب كوچك مىتوان حزب جماعت اسلامى پاكستان (تأسيس: ١٣٢٠/ ١٩٤١) كه براى ايجاد يك دولت اسلامى به وجود آمد، و نهضت قومى مهاجر (تأسيس: ١٣٥٧/ ١٩٧٨) كه از اردو زبانان مهاجر هند به پاكستان حمايت مىكند، نام برد.
٤- ١- ٥- ارتش و سياست خارجى ارتش پاكستان بر پايه تشكيلات و تعليماتى است كه انگلستان به ارتش هند آموزش مىداد، به گونهاى كه پس از استقلال، ٥٠٠ افسر انگليسى، بخشى از مقامات عالى فرماندهى ارتش را در اختيار داشتند، و نيز يك ژنرال انگليسى از ١٣٢٦ تا ١٣٣٠/ ١٩٤٧ تا ١٩٥١ رئيس ستاد ارتش بود. ترس از هند و جنگهاى سه گانه با آن، تأثير نظامى فراوانى بر جاى گذاشته است. از جمله:
اولًا، نظاميان از قدرت و اعتبار اجتماعى فراوان برخوردارند؛ ثانياً، بودجه زيادى به ارتش و مسائل نظامى اختصاص مىيابد. اين مسأله به ارتقاى سطح آموزش نظامى، توليد تسليحات مورد نياز و افزايش آمار نظاميان به ٥٨٧ هزار