ايران به دليل مرز طولانىِ ٧٠٠، ١ كيلومترى با تركمنستان، تأثير پذيرى از مسايل امنيتى آن سوى مرز، اعتقاد به همكارى منطقه‌اى، مسلمان بودن اكثر مردم و اشتراكات فرهنگى و تاريخى، و تركمنستان به جهت استفاده از امكانات اقتصادى و تكنولوژى (فنّاورى) ايران، به برقرارى و ارتقاى روابط متقابل نيازمندند. از اين رو، ايران از اوّلين كشورهايى بود كه در آذر ١٣٧٠ تركمنستان را به رسميت شناخت و در دى ماه همان سال، روابط ديپلماتيك با آن كشور بر قرار نمود. بعد از آن نيز، روابط دو كشور رو به گسترش نهاد و چندين سفر رؤساى جمهور دو كشور به كشورهاى يكديگر، تأسيس اتاق بازرگانى مشترك، احداث خط آهن مشهد- سرخس- تجن، لغو رواديد گذرنامه‌هاى سياسى و خدمت، برقرارى خط كشتى‌رانى و اتوبوس‌رانى نشانه‌هايى از اين گسترش است.
٤- ١- ٤- تاجيكستان «١» تاجيكستان كشورى كوهستانى، با رودهاى فراوان (چون آمودريا)، مرداب‌هاى متعدد (مانند قراكول)، يخچال‌هاى طبيعى زياد (مثل فدچنكو) و قله‌هاى متعدد (همانند قله ٧٤٩٥ مترى كمونيسم) و جمعيتى حدود ٦ ميليون نفر است. يكى از چهار ايالت اين كشور، ايالت خود مختار بدخشان است كه ٤٤ درصد خاك آن را به خود اختصاص داده است. با وجود جمعيت اندكِ تاجيكستان و عدم مهاجرپذيرى آن، به دلايلى چون ناامنى و جنگ داخلى و ... تعدادى از تاجيك‌ها به خارج از مرز گريخته‌اند. ٦/ ٦٤ درصد جمعيت كشور را تاجيك‌ها، ٢٥ درصد را ازبك‌ها و ٥/ ٣ درصد را روس‌ها تشكيل مى‌دهند. بيشتر روس‌ها داراى تحصيلات عالى و پست‌هاى مهم هستند.
اغلب مردم تاجيكستان، سنّى حنفى و تعداد كمى از آن‌ها شافعى‌اند. تاجيك‌هاى سنى احترام خاصى براى اهل بيت عصمت و طهارت (ع)، به ويژه به حضرت على (ع)، امام حسين (ع) و امام جعفر صادق (ع) قائلند و در سال‌هاى اخير، انتخاب اسم على، حسين، حسن، فاطمه و زهرا در بين آن‌ها افزايش يافته است. گروه كوچكى از شيعيان در تاجيكستان و به خصوص در بدخشان زندگى مى‌كنند. نود درصد شيعيان اسماعيلى مذهب و ده‌