٢- ٤- ٥- نفت و گاز مهم‌ترين ثروت طبيعى و كالاى صادراتى عراق، نفت است. نفت عراق در نواحى شمالى كركوك، و به ميزان كمترى در موصل و مناطق جنوبى بصره قرار دارد. در ١٣٦٥/ ١٩٨٦ ذخاير نفت ثابت شده عراق، ٤٤ ميليارد بشكه اعلام گرديد. اين ميزان نفت حدود ٥/ ٦ درصد ذخاير جهانى و حدود ٥/ ١٥ درصد ذخاير نفت خليج فارس را در بر مى‌گيرد.
ذخاير اثبات شده رسمى نفت خام عراق در سال‌هاى پايانى قرن ٢٠ ميلادى، ١١٠ ميليارد بشكه بود كه از اين نظر، عراق پس از عربستان سعودى، دوّمين قدرت نفتى اوپك است. «١» بخشى از نفت عراق از طريق بندر فاو و بخش ديگر، به وسيله تانكر به خليج عقبه در اردن صادر و از آن‌جا به خريداران خارجى تحويل مى‌شود، امّا بيشتر نفت عراق از طريق خطوط لوله و از بنادر كشورهاى همسايه صادر مى‌گردد كه عبارتند از: ١- دو خط لوله از منطقه كركوك به ساحل اسكندرون در تركيه؛ ٢- خطوط لوله نفتى كركوك به بانياس در سوريه و تريپولى در لبنان؛ ٣- خطوط لوله نفتى بصره به بندر (يُنبع) در عربستان سعودى.
انتقال نفت عراق به وسيله اين خطوط لوله، وابستگى آن را به صدور نفت از تنگه هرمز، كاهش داده است، تا حدى كه اين كشور در طول جنگ تحميلى، صادرات نفت خود از تنگه هرمز را تقريباً به صفر رساند، امّا انتقال نفت به وسيله اين خطوط، ضريب امنيتى صادرات نفت را كم كرده است، به گونه‌اى كه در دوران جنگ، خط لوله نفتى عراق به سوريه و درياى مديترانه مسدود شد. «٢» عراق از نعمت گاز طبيعى فراوان هم برخوردار است. ميزان ذخاير گاز طبيعى ثابت شده عراق در ١٣٦٦/ ١٩٨٧، ٠٠٠، ١ ميليارد مترمكعب يعنى معادل ٣/ ٣ درصد ذخاير