مسائل منطقهاى ايران - شیرودی، مرتضی - الصفحة ١٩٩
روابطى كه ايران و تركيه در دوره رضاخان، پايهگذارى كردند، در زمان محمّدرضا پهلوى و در پى تأسيس سازمان پيمان مركزى (سنتو) در ١٣٣٤ و سازمان همكارى عمران منطقهاى) R. C. D. (ابعاد گستردهترى يافت. البته همواره روابط اقتصادى دو كشور در سطح پائينترى نسبت به روابط نظامى قرار داشت. علت گستردگى روابط ايران و تركيه به ويژه در ابعاد نظامى، به روابط آن دو با آمريكا و تضاد آن دو با شوروى سابق برمىگشت، چرا كه ايران و تركيه به عنوان دو متحد بزرگ منطقهاى آمريكا، در همسايگى دشمنشماره يك آن قرار داشتند. «١» پيروزى انقلاب اسلامى و خروج ايران از پيمان سنتو، روابط سياسى و نظامى دو كشور را كاهش داد؛ امّا روابط اقتصادى آن دو رو به گسترش نهاد. علت گسترش روابط اقتصادى به سود سرشارى برمىگشت كه تركها با توجه به تحريم اقتصادى ايران و جنگ تحميلى از صادرات و ترانزيت كالا به ايران مىبرند. به همين علت، سازمان همكارى عمران منطقهاى با تغيير نام و گسترش فعاليتهايش، در شكل و سازمان جديدِ همكارىهاى اقتصادى (اكو)، به فعاليتش ادامه داد، و تركيه كه سطح مبادلاتش با ايرانِ قبل از انقلاب اسلامى، چندان قابل توجه نبود، به سوّمين شريك تجارى ايران تبديل شد. «٢» با پايان يافتن جنگ تحميلى و آغاز بازسازى ايران و نيز اطمينان تركها به اين كه ايران تهديدى عليه آنان نيست، روابط اقتصادى و به ويژه روابط سياسى دو كشور بهبود چشمگيرى يافت. سفر تورگوت اوزال (نخست وزير)، سليمان دميرل (رئيس جمهور) و نجمالدين اربكان (نخست وزير) به ايران طى سالهاى ١٣٦٩ تا ١٣٧٥ و سفر رئيس جمهور كشورمان در سالهاى ١٣٧٠ و ١٣٧٦ به تركيه موجب ارتقاى روابط همه جانبه گرديد.
البته گاه هم وقوع حوادثى چون توقيف كشتى كاپ ماليس، عمليات نظامى در شمال عراق، انعقاد پيمان نظامى با اسرائيل و ... به روابط ميان دو كشور لطمه وارد كرده است. «٣»