فلسطينيان و كشورهاى اسلامى شده است. «١» به علاوه، تلاش‌هاى تركيه در ايجاد تركيه بزرگ (پان تورانيسم)، تعرضات گاه و بى‌گاه آن كشور به ايران، روند رو به رشد دخالت نظاميان در سياست اين كشور، اختلاف با يونان بر سر مسأله قبرس و ... از مسائل و بحران‌هاى ديگر تركيه است كه خط مشى آن كشور و ساير كشورهاى ذى‌نفع را متأثر ساخته است. «٢» ٦- ٣- ٥- روابط ايران و تركيه‌ ايران و عثمانى از آغاز شكل‌گيرى اين امپراتورى تا اوايل سلسله قاجاريه، بيشتر در جنگ بوده‌اند. ولى پس از انعقاد قرارداد ارزروم (ارزنة الروم) اوّل در دوره فتحعلى شاه و ارزروم دوّم در زمان محمّد شاه، درگيرى طولانى تركان و ايرانيان خاتمه يافت. علت اصلى اين جنگ‌ها، زياده‌طلبى پادشاهان، تحريك بيگانگان، و مهم‌تر از همه، اختلافات ديرينه بين شيعه و سنى بود. امّا بعد از انعقاد قراردادهاى مذكور، آزار و اذيت شيعيان مقيم عثمانى و زائرين ايرانى عتبات عاليات و نيز جنگ بين ايران و عثمانى، به ميزان چشمگيرى (به استثناى اشغال مناطق غربى ايران در فاصله سال‌هاى ١٢٩٣ تا ١٢٩٧/ ١٩١٤ تا ١٩١٨ از سوى قواى عثمانى) كاهش يافت.
در دوره رضاشاه، فصل جديدى در روابط دو كشور گشوده شد كه توأم با دوستى و همكارى متقابل بود. به بيان ديگر، رضاخان در جهت تحكيم پايه‌هاى قدرت خود در مقابله با كمونيسم، و در راستاى فشار و منافع انگليسى‌ها (مانند منافع نفتى) به بهبود و گسترش روابط با تركيه پرداخت. از اين جهت، با پايان دادن به باقى‌مانده اختلافات مرزى و انعقاد قراردادهاى اقتصادى، زمينه لازم را براى شركت تركيه در پيمان نظامى سعدآباد در ١٣١٦ فراهم آورد. اهميّت استراتژيك تركيه در سياست داخلى و خارجى رضا شاه به اندازه‌اى بود كه وى اوّلين و آخرين سفر رسمى خارجى خود را تنها به تركيه انجام داد. «٣»