را از دست بدهد، گر چه اتحادش با روسيه در اواخر قرن سيزدهم شمسى و دهه آخر قرن نوزدهم ميلادى، باعث افزايش نفوذ آن كشور در منطقه شد. «١» انگليسى‌ها در آغاز قرن دهم شمسى (هفدهم ميلادى) وارد خليج فارس شدند، و با وجود رقابت شديدِ پرتغالى‌ها و هلندى‌ها، موقعيت تجارى خود را تثبيت كردند. آن‌ها به تدريج به فعاليت‌هاى سياسى و نظامى نيز پرداختند و در اين راستا، طى سال‌هاى ١٢١٧/ ١٨٣٨ تا ١٢٢١/ ١٨٤٢ جزيره خارك را اشغال و از آن به عنوان پايگاهى عليه مواضع ايران در خوزستان و عثمانى در بصره استفاده كردند. سلطه انگليسى‌ها در دوره «لرد كُرزون»» (نايب السلطنه انگليس در هند) در ١٢٧٧/ ١٨٩٨ شدّت يافت. وى نقش ويژه‌اى در تحميل برترى انگليس بر خليج فارس و كشورهاى اطراف آن داشت. جنگ جهانى اوّل با تصرف جنوب ايران و سپس روى كار آمدن رضاخان و افزايش نفوذ انگليس در ايران، همراه بود. ولى در پى جنگ جهانى دوّم و خسارت ناشى از آن، انگليسى‌ها مجبور شدند كه به نفوذ سنتى خود در خليج فارس در ١٣٥٠/ ١٩٧١ به نفع آمريكايى‌ها خاتمه دهند. البته اين بدان معنا نبود كه انگليس نفوذ خود را به كلى در كشورهاى حاشيه جنوبى خليج فارس از دست داده باشد. «٣» آمريكا كه قبل از جنگ جهانى اوّل، موقعيت تجارى خود را در منطقه خليج فارس تثبيت كرده بود، بعد از آن نيز، با مسائلى چون انحصار نفت عربستان سعودى، به تثبيت بيشتر آن پرداخت. شرايط بعد از جنگ جهانى دوّم، مانند پيروزى آمريكا در اين جنگ، كمك زيادى به برترى بين المللى آن كشور كرد. آمريكا براى بسط نفوذ سياسى و نظامى خود، سياست دوستونى را برگزيد كه طى آن، ايران و عربستان سعودى به عنوان دو ستون نظامى و مالى، از امنيت منطقه و منافع آمريكا و غرب پاسدارى مى‌كردند. پيروزى انقلاب اسلامى و تجاوز شوروى به افغانستان، موجب شد تا آمريكايى‌ها به حضور مستقيم نظامى‌