مسائل منطقهاى ايران - شیرودی، مرتضی - الصفحة ١٨٧
دوست محمدخان (١٢٣٦/ ١٨٥٧) كوشيد يك سياست بى طرفانهاى را پايهريزى كند، شيرعلى خان (١٢٤٢/ ١٨٦٣) با روشهاى استبدادى، مقتدرانه بر افغانستان حكم راند، حبيبالله (١٢٨٥/ ١٩٠١) پايهگذار تجدد و روشنفكرى دولتى گرديد. امانا ... خان (١٢٩٨/ ١٩١٩) ضمن ادامه مدرن سازى به سبك غرب، موفق به كسب استقلال افغانستان شد. حكومت سه روزه عنايت ا ... خان (١٣٠٨/ ١٩٢٩) توسط حبيب ا ... معروف به «بچه سقا» سقوط كرد، و حكومت او كه خواهان تشكيل دولتى براساس شريعت اسلامى بود، نه ماه به طول انجاميد. محمدنادر خان (١٣٠٨/ ١٩٢٩) كه با حمايت انگليسىها به قدرت رسيد، اصلاحات غربگرايانه امانا ... خان را به تدريج و محتاطانه ادامه داد.
محمدظاهر شاه (١٣١٢/ ١٩٣٣) نيز تلاش كرد اصلاحات غربى چون رفع حجاب را به مرحله اجرا درآورد.
محمدظاهر شاه در ١٣٥٢/ ١٩٧٣ براى مداواى چشم، كشور را ترك كرد. داوود خان، نخست وزير وى از اين فرصت استفاده كرد و با كمك افسران چپ نيروى هوايى، عليه شاه كودتايى را ترتيب داد، اما كودتاى وى كمونيستى نبود، بلكه او پس از كودتا كوشيد از نفوذ شوروى بكاهد. بنابراين، چندان دور از انتظار نبود كه داوود خان توسط افسران چپ سرنگون شود، واقعهاى كه در ١٣٥٧/ ١٩٧٨ به رهبرى نورمحمد ترهكى اتفاق افتاد. يك سال بعد حفيظالله امين- نخستوزير ترهكى- قدرت را در دست گرفت. او سياستهاى ضد كمونيستى و روسى را به مرحله اجرا درآورد كه حاصل آن نارضايتى روسها و اشغال افغانستان در ١٣٥٨/ ١٩٧٩ از سوى شوروى بود.
روسها با ١١٥ هزار سرباز به افغانستان حمله، و پس از اشغال كابل و قصر دارالامان، حفيظالله امين را دستگير و تيرباران كردند، و ببرك كارمل سفير تبعيدى افغانستان در چكسلواكى را به قدرت رساندند. جلوگيرى از نفوذ انقلاب اسلامى ايران به افغانستان و جمهورىهاى مسلمان نشين شوروى سابق، گرايش نسبى حفيظالله امين به غرب، سركوب كمونيستها از سوى ايران، نزديك شدن به آبهاى گرم جنوب و حفظ امنيت مرزها، از مهمترين دلايل حمله شوروى سابق به افغانستان بود. ولى مقاومت سرسختانه مردم و مجاهدان افغانى، فقدان انگيزه جنگ در سربازان روسى، جلوگيرى از گسترش