مقدمه‌ دگرگونى‌هاى اساسى در جهان كه در دهه ١٣٧٠/ ١٩٩٠ با فروپاشى شوروى آغاز شد، آمريكا را تشويق كرد كه براى تحقّق نظم نوين جهانى مورد نظر خود، تلاش كند.
اين تلاش با سياست‌هاى نظام جمهورى اسلامى ايران كه خواهان حفظ استقلال خويش، و نه دنبال‌روى از آمريكا است، تضاد پيدا كرده و خطرى جدى عليه امنيت ايران پديد آورده است. به همين دليل، آمريكا مى‌كوشد تا روابط ايران با همسايگانش را متشنج كرده، از عبور لوله‌هاى نفت و گاز كشورهاى حوزه درياى خزر از ايران جلوگيرى كند، عراق را در وضعيت نه جنگ و نه صلح نگهدارد، از حضور اسرائيل در كشورهاى شمالى ايران حمايت كند، نسبت به ادعاى مالكيت امارات متحده عربى بر جزاير ايرانى ساكت و در عين حال فعال بماند، از نگاه باج خواهانه تركيه به ايران، دفاع كند و با گسترش روابط ايران با روسيه، چين و هند به مخالفت برخيزد.
براى تبيين و تشريح موقعيت ايران در شرايط مذكور، كتاب حاضر در شش فصل تدوين يافته است. در فصل اوّل، به معرفى اجمالى ايران و منطقه خاورميانه و در فصل دوّم، به ابعاد مختلف تاريخى، سياسى، اقتصادى و نظامى گذشته و امروزِ خليج فارس پرداخته شده است. در فصل سوّم، به زمينه‌هاى تشكيل يكى از مهم‌ترين اتحاديه‌هاى منطقه‌اى (شوراى همكارى خليج فارس)، ويژگى‌ها و خطمشى‌هاى اعضاى آن اشاره شده است.
كشورهاى شمالى ايران و نيز، مسائل درياى خزر در فصل چهارم مورد بحث قرار گرفته،