مسائل منطقهاى ايران - شیرودی، مرتضی - الصفحة ١٦٢
مسلحانه و قاچاق پول و كالا، به ثبات امنيت اجتماعى ضرر رسانده است. همچنين، اعتياد دو سوم جوانان به مواد مخدر منجر به عدم تمايل و توانايى آنها به مشاركتهاى اقتصادى، سياسى و اجتماعى شده است.
پس از فروپاشى شوروى، كمبود امكانات و كاغذ براى توليد نشريات و كتب، تشديد اختلافات مذهبى و دينى، فرار مغزها، كاهش دانشجويان، پايين آمدن كيفيت آموزش و ...
به ركود فعاليتهاى فرهنگى دامن زد. البته در اين دوره، لغو سانسور در مطبوعات، بازگشت مخالفان به كشور، انتشار كتابهاى ممنوعه، فعاليت احزاب و گروههاى سياسى، فضاى مناسبى را براى انعكاس واقعيتها و گسترش تلاشهاى فرهنگى به وجود آورد، و در اين راستا، فعاليتهاى مذهبى و دينى با ساختن كليساها و مساجد توسعه يافت، و روند جدايى دين از سياست «١»، علىرغم آن كه در قانون اساسى روسيه به رسميت شناخته شده، كاهش يافت، زيرا گرايش به مذهب تشديد شده است. مسلمانان سنى، شيعى و اسماعيلى نيز در اين دوره امكان فعاليت پيدا كردند و سياستهاى ضد اسلامى دولت روسيه، چون حمايت از صربها و سركوب چچنىها به افزايش وحدت سياسى مسلمانان و تحرك فرهنگى و دينى آنان مدد رسانيد.
كشاورزى اشتراكى و اقتصاد دولتى، دو ويژگى بارز اقتصادى شوروى سابق بود كه عدم پاسخگويى به نيازهاى اساسى مردم و كاهش قدرت خريد آنان را در پى داشت. البته اقتصاد شوروى در اجراى پروژههاى عظيم اقتصادى، موفق، ولى در دستيابى به تكنولوژى پيشرفته و قابل رقابت با فناورى مدرن غرب، عاجز بود. همچنين، در زمينه صنايع دفاعى و بخشهاى مرتبط به آن، به پيشرفتهاى قابل توجهى دست يافت. اما در مجموع، افزايش قيمتها، انباشت بدهىهاى خارجى، كسرى بودجه دولت، فساد در دستگاه دولتى، كاهش توليدات داخلى، بهرهبردارى اسرافآميز از مواد خام، فقدان انگيزه توليد، جدايى از بازار رو به گسترش جهانى و انحصار تجارت خارجى توسط دولت، به بروز علايم بحران اقتصادى در اوايل دهه ١٣٦٠/ ١٩٨٠ در شوروى سابق منجر گرديد.