٢- ٤- منطقه قفقاز كشورهاى آذربايجان، گرجستان و ارمنستان كه منطقه قفقاز را تشكيل مى‌دهند، كوهستانى و سرشار از منابع آبى‌اند، ولى به علت فقدان مديريت قوى از آبادانى بى‌بهره‌اند.
تلاش‌هايى در دوره پس از استقلال (دوران پس از فروپاشى شوروى سابق) براى بهبود اوضاع سياسى و اقتصادى آغاز شده، اما اين تلاش‌ها نيز كافى نيست؛ زيرا مسلمانان كه بخش عظيمى از جمعيت منطقه را دربرمى‌گيرند، از فعاليت‌هاى سياسى جدّى و برابر، محروم، و عناصر لائيك و كمونيست هم‌چنان بر امور مسلطاند. بحران قره‌باغ دو كشور آذربايجان و ارمنستان را به طور مستقيم و ساير كشورهاى منطقه را غير مستقيم درگير كرده و نيل به توسعه را با مشكل روبرو ساخته است. اكنون به شرح برخى از مسائل مربوط به كشورهاى اين منطقه مى‌پردازيم:
١- ٢- ٤- آذربايجان «١» جمهورى آذربايجان يا شرقى‌ترين سرزمين قفقاز، كه جمهورى خود مختار نخجوان و منطقه خودمختار ناگورنو قره‌باغ را در درون خود دارد، كشور آباد و پر آبى است.
آذربايجان داراى ٢٥٠ درياچه كوچك و بزرگ چون گاچيد كابل «٢»، بيوك شور «٣»، درياچه. زيباى گايگل «٤» و ١٢٥٠ رودخانه كوتاه و بلند چون كورا «٥» و ارس (رودخانه مشترك ايران. و آذربايجان) به ترتيب، با طول ١٣٦٤ و ١٠٧٢ كيلومتر است. حدود نيمى از سرزمين آذربايجان كوهستانى است و كوه‌هاى بلندى مانند بازاديوزيو «٦» با ارتفاع ٤٦٦٦ متر در آن سربرافراشته‌اند. علاوه بر آن، از نعمت شبه جزيره‌هاى متعددى همچون آب شوران»