اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٢٤٥ - ١٠ پرورش ايمان
ياد مرگ، شهوات و خواستهاى نفسانى را مىميراند و ريشههاى غفلت را مىزدايد و دل را به وعدههاى خداوند قوى و محكم مىنمايد و وجود آدمى را لطيف و نرم مىكند و نشانههاى هوا و هوس را در هم مىشكند و آتش حرص را فرو مىنشاند و دنيا را در نظر انسان خوار و بىمقدار مىگرداند.[١]
سالكان طريق آخرت در شيوه تربيتى خود هماره شاگردان خود را توصيه مىكردند با رفتن به قبرستانها- حداقل يكبار در هفته- و زيارت اهل قبور، ياد مرگ را در خود تقويت كنند.[٢]
ج. نيايش:
نيايش اصولًا كشش روح است بهسوى كانون غيرمادى جهان. بهطور معمول نيايش عبارت است از تضرع، ناله مضطربانه و طلب يارى و استعانت و گاهى يك حالت كشف و شهود روشن و آرام درونى و مستمر و دورتر از اقليم همه محسوسات. بهعبارت ديگر مىتوان گفت نيايش پرواز روح است بهسوى خدا و يا حالت پرستش عاشقانهاى است نسبت به آن مبدئى كه معجزه حيات از او سرزده است و بالأخره نيايش كوشش انسان است براى ارتباط با آن وجود نامرئى، آفريدگار همه هستى، عقل كل، قدرت مطلق و خير مطلق. صرف نظر از نقل اوراد خاص، حقيقت نيايش يك حالت عرفانى پرگدازى را مجسم مىكند كه دل در آن به خدا جذب مىشود.[٣]
دعا و نيايش نيز يكى از شيوههاى پرورش ايمان است. دعا اظهار نياز است، بلكه دعا آن است كه شخص يكپارچه نياز شود. دعا ابراز اشتياق است، بلكه همه نياز فرد همين شوق و اشتياق است. دعا عامل تربيتى و سازندهاى است كه نه تنها هشيارى انسان نسبت به كمبودهايش است، بلكه تمام مساعى و نيروهاى او را جهت تحقق مطلوبش بهكار مىاندازد.
آنگاه كه بيمارى از درد و سوز به خود مىپيچد و از پزشك مدد مىطلبد، خود اقدامات اوليه
[١] - محجّة البيضاء، ج ٨، ص ٢٤٢
[٢] - بهويژه در توصيههاى ملا حسينقلى همدانى، بهارى همدانى و ميرزا جواد انصارى همدانى مشاهده مىكنيم
[٣] - الكسيس كارل: نيايش، ص ١٥