اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٢٤٣ - ١٠ پرورش ايمان

پس اى عزيز! در راه ذكر و ياد محبوب، تحمل مشقت‌ها هر چه بكنى كم كرده‌اى. دل را عادت بده به ياد محبوب، بلكه به خواست خدا صورت قلب صورت ذكر حق شود و كلمه لااله الّااللّه كمال اقصاى نفس گردد كه از اين زادى بهتر براى سلوك الى اللّه و مصلحى نيكوتر براى معايب نفس و راهبرى خوب‌تر در معارف الهيّه يافت نشود. پس اگر طالب كمالات صوريه و معنويه هستى و سالك طريق آخرت و مسافر و مهاجر الى‌اللّه هستى، قلب را عادت بده به تذكر محبوب و دل را عجين كن با ياد حق تبارك و تعالى.[١]

ياد خداوند سبحان، انسان را از غفلت و نسيان بيرون مى‌برد و راه تربيت اخلاقى را هموار مى‌سازد؛ زيرا از اسباب انحراف اخلاقى و رفتارهاى خلاف، غفلت و نسيان است:

از كسى كه قلبش را از ياد خود غافل ساخته‌ايم و از هوس خود پيروى كرده و [اساس‌] كارش بر زياده‌روى است، اطاعت مكن.[٢]

در حقيقت، كسانى كه [از خدا] پروا دارند، چون وسوسه‌اى از جانب شيطان بديشان رسد [خدا را] به ياد آورند و به‌ناگاه بينا شوند.[٣]

امام على ٧ مى‌فرمايد: «خداوند سبحان ياد خود را روشنى‌بخش دل‌ها قرار داده است. دل‌ها به اين وسيله پس از كرى شنوا، پس از نابينايى بينا و پس از سركشى رام مى‌گردند.»[٤]

در آيات و روايات بر مداومت و كثرت ذكر توصيه شده است: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، خدا را ياد كنيد، يادى بسيار.»[٥] دوام ذكر خداوند، موجب اصلاح قلب، حيات دوباره و شكفتن فضايل اخلاقى است:

كسى كه قلبش را با دوام ذكر آباد كند، كردارش در نهان و آشكار نيكو خواهد شد.[٦]

اساس اصلاح قلب، اشتغال فرد به ذكر خدا است.[٧]

[١] - همان، ص ١٤٩

[٢] - سوره كهف، آيه ٢٨

[٣] - سوره اعراف، آيه ٢٠١

[٤] - نهج‌البلاغه، خ ٢٢٢

[٥] - سوره احزاب، آيه ٤١. و ر. ك: الميزان، ج ١، ص ٣٤٠

[٦] - غررالحكم

[٧] - همان