اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٢١٢ - ٧ مداومت بر عمل
امام كاظم ٧ مىفرمايد:
بهتر است كودك در دوران خردسالى، با سختىها و مشكلات اجتنابناپذير حيات كه غرامت زندگى است، روبهرو شود تا در جوانى و بزرگسالى بردبار و صبور باشد.[١]
حضرت امير ٧ بيان مىدارد:
درختان پرورش يافته در بيابان و باد و طوفان مقاومتر از گياهان نازك و پرورده باغبان است.[٢]
جهاد در اسلام نيز از همين زاويه قابل بررسى و توجه است. جهاد و مبارزه با دشمنان دين چه در صدر اسلام و چه در زمانهاى بعد (به ويژه در دوران دفاع مقدس اخير) مدرسه تربيتى و اخلاقى بوده است و انسانهايى با مكارم اخلاقى از آن فارغالتحصيل شدهاند:
البته شما را مىآزماييم تا مجاهدان و شكيبايانِ شما را بازشناسيم و گزارشهاى [مربوط به] شما را رسيدگى كنيم.[٣]
دكتر ويكتور فرانكل روانپزشك سوئيسى كه از درمانگران انسانگرا محسوب مىشود و خودش مدت زيادى در اردوگاه كار اجبارى آلمانهاى نازى در جنگ جهانى دوم اسير بوده، با تجربه ملموس و عينى كورههاى آدم سوزى، گرسنگى، سرما و بيمارى، سختترين رنجها و فشارها را تحمل كرد و جان سالم به در برد. وى پس از رهايى از اردوگاه، مكتب معنادرمانى[٤] خود را براساس كشف و تفهيم يكى از اين سه راه بنيان نهاد:.
١. انجام كارى ارزشمند؛ ٢. تجربه متعالى، مانند عشق؛ ٣. تحمل درد و رنج.
وى در توضيح راه سوم مىگويد: تحمل درد و رنج بهترين جلوه گاه وجودى انسان است و آنچه مهم است شيوه برخورد و نگرش فرد با رنج است. هدف زندگى گريز از درد و رنج نيست، بلكه معناجويى زندگى است كه به آن مفهوم واقعى مىبخشد. هر چيزى را مىتوان از يك انسان گرفت مگر آخرين آزادى بشر را در گزينش رفتار خود. به قول داستايوفسكى: من تنها از يك چيز مىترسم و آن اينكه شايستگى رنجهايم را نداشته باشم.[٥]
[١] - وسائلالشيعه، ج ٥، ص ١٢٦
[٢] - نهجالبلاغه، نامه ٤٥
[٣] - سوره محمد، آيه ٣١
[٤] - ١.
[٥] - ويكتور فرانكل: انسان در جستجوى معنا