اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ١٨٣ - ٣ روش تكريم شخصيت

... بايد عفو كنند و گذشت نمايند. مگر دوست نداريد كه خدا بر شما ببخشايد و خدا آمرزنده مهربان است.[١]

از منظر روايات نيز عفو و گذشت، جايگاه برجسته‌اى در مكارم اخلاق و روابط اجتماعى دارد و خود نيز زمينه‌ساز فضايل اخلاقى در ديگران است:

پيامبر اكرم ٦ فرموده‌اند: «يكديگر را عفو كنيد تا كينه‌هاى ميان شما زايل گردد.»[٢] «عفو بر عزّت بندگان خدا مى‌افزايد. پس عفو كنيد تا خدا شما را عزيز گرداند.»[٣]

از امام على ٧ نقل شده است: «عفو و گذشت تاج همه مكارم اخلاقى است.»[٤] قرآن نيز مى‌فرمايد: فاصْفح الصَّفْح الجميل؛[٥] «پس به زيبايى صرف‌نظر كن.» «صفح» نيز به معناى گذشت بدون ترشرويى و عتاب است. در روايات بر عفو هنگام قدرت، بيشتر تأكيد شده است. امام حسين ٧: «با گذشت‌ترين مردم كسى است كه در هنگام قدرت، گذشت كند.»[٦]

امام على ٧: «نيكوترين گذشت‌ها، عفوى است كه از سر قدرت باشد.»[٧] ايشان در وصيت خود به فرزندش امام حسن ٧ عفو را بيش از كيفر موجب صلاح فرد مى‌داند: «هنگامى‌كه در نزد تو خطايى از كسى سر زد، عفو عادلانه براى كسى كه عاقل است مؤثرتر از كيفر است.»[٨] پيامبراكرم ٦ نيز عفو را موجب اصلاح مى‌داند:

مردى از رفتار خدمتكارانش نزد پيامبر ٦ شكايت كرد. حضرت فرمود: «از آنان در گذر تا

[١] - و لْيعفوا و لْيصفحوا، الا تحبّون أن يغفر اللّه لكم.( سوره نور، آيه ٢٢)

[٢] - تعافوا تسقط الضغائن بينكم.( كنز، ٧٠٠٤)

[٣] - العفو لا يزيد الّا عزاً فاعفوا يعزّكم اللّه.( همان، ٧٠١٢)

[٤] - العفو تاج المكارم.( غرر الحكم، فصل دوم، ص ٢٤٥)

[٥] - سوره حجر، آيه ٨٥

[٦] - انّ اعفى الناس من عفى عند قدرته.( بحار، ج ٧٤، ص ٤٠١)

[٧] - احسن العفو ما كان عن قدرة.( غرر الحكم، فصل دوم، ص ٢٤٦)

[٨] - اذا استحقَّ احدٌ منك ذنباً فإنّ العفو مع العدل اشدُّ مِن الضّربِ لِمن كان له عقل.( بحار، ج ٧٧، ص ٣١٦)