ذكر اين دو نوع اكتفا مى‌شود. از سوى ديگر هر يك از اين دو نوع، مربوط به حوزه خاصى است، بنابراين در حوزه خاص خود مورد بحث مفصّل قرار خواهند گرفت. در اين‌جا برخى احكام كلى و مشترك آنها را يادآور مى‌شويم.

ب) ارزش عفت: امام على ٧ فرمود: «برترين عبادت عفت است.»[١] از امام باقر ٧ نقل شده است: «هيچ عبادتى نزد خداوند برتر از عفت شكم و دامن نيست.»[٢] و هنگامى كه كسى به ايشان عرض كرد كه من در انجام اعمال نيك ضعيفم و نمى‌توانم نمازهاى فراوان بخوانم و روزه‌هاى بسيار بگيرم، ولى اميدوارم كه تنها مال حلال بخورم و نكاح حلال بكنم، امام باقر ٧ فرمود: «چه جهادى برتر از عفت شكم و دامن است؟»[٣] رسول خدا ٦ نگرانى خود را از بى‌عفتى در امّت خود چنين اظهار مى‌دارد:

پس از خود، از سه چيز بر امّتم هراسانم: گمراهى بعد از معرفت، فتنه‌هاى گمراه‌كننده و شهوت شكم و دامن.[٤]

در بيانى ديگر مى‌فرمايد: «بيشترين عامل ورود امّت من به جهنم، پيروى از شهوت شكم و دامن است.»[٥]

ج) اسباب عفت: علل پيدايش هر يك از عفت شكم و دامن در مباحث مربوط به اخلاق اقتصادى و جنسى و مانند آن مورد بررسى قرار مى‌گيرد. ولى در روايات از عواملى عمومى از قبيل: عقل، ايمان، تقوا، حيا و مروّت ياد شده است كه براى رعايت اختصار و تا حدودى به علت وضوح آنها از بررسى هر يك صرف‌نظر مى‌شود.

د) موانع عفت: از موانع عمومى عفت «شرارت» و «خمود» است. توضيح مختصر آن دو به قرار زير است:

١. شرارت: شرارت در مفهوم عام خود عبارت است از پيروى از قواى شهوانى در آنچه طلب مى‌كنند؛[٦] اعم از شهوت شكم و شهوت مال‌دوستى و مانند آن. شرارت، يعنى شدت حرص بر لذت هاى جنسى و زياده‌روى در آنها.[٧] امام على ٧ در نكوهش شرارت فرمود:

«شرارت در رأس همه عيب‌ها است.»[٨]

[١] - كلينى: كافى، ج ٢، ص ٧٩، ح ٣

[٢] - همان، ص ٨٠، ح ٨ و ص ٧٩، ح ١

[٣] - همان، ص ٧٩، ح ٤

[٤] - همان، ح ٦

[٥] - همان، ص ٨٠، ح ٧

[٦] - ر. ك: ابن‌منظور: لسان العرب، ج ١٣، ص ٥٠٦

[٧] - نراقى، محمدمهدى: جامع‌السعادات، ج ٢، ص ٤

[٨] - كلينى: كافى، ج ٨، ص ١٩، ح ٤؛ نهج‌البلاغه، حكمت ٣٧١