است. بخشى از آنها ماهيت معرفتى دارند؛ مانند علم، عقل و فقاهت در دين كه مقدمات نظرى ايمان را فراهم مى‌سازند و در علم كلام فراهم مى‌آيند. دسته‌اى ديگر نوعى صفت و ملكه نفسانى هستند؛ مانند تقوا، دوستى و دشمنى در راه خدا، صبر، حلم، توكّل، رضا و ....

پاره‌اى نيز مربوط به حوزه رفتار آدمى‌اند؛ مانند انفاق، اهتمام به نماز، احسان به ديگران، خوددارى از گناهان و ....

اين‌كه معارف نظرى خاص- مانند فقاهت در دين، صفات مختلف نفسانى و اعمال و رفتارهاى شخصى انسان- مى‌تواند در ايمان‌آفرينى و تثبيت و تكميل آن مؤثر باشد، منافاتى با اين حقيقت ندارد كه ايمان به نوبه خود زمينه انجام عمل صالح را فراهم مى‌آورد و موجبات پيدايش بسيارى از صفات و ملكات نيكوى نفسانى است، و حتى باعث پيدايش برخى معارف نظرى در انسان مى‌گردد؛ زيرا ميان حوزه‌هاى سه‌گانه وجود آدمى، تأثير و تأثر متقابل برقرار است. بنابراين ايمان به عنوان يك حالت نفسانى روشنگر، هم بر روى حوزه‌هاى ديگر تأثير مى‌گذارد و هم از آنها تأثير مى‌پذيرد.

٧. آثار و فوايد ايمان‌

اين آثار و فوايد همانند اسباب و موجبات ايمان، هم ماهيت علمى دارند، هم حالات نفسانى‌اند و هم برخى از مقوله اعمال و رفتارند. در اين‌جا به پاره‌اى از مهم‌ترين آنها اشاره مى‌شود.

يك. آرامش روحى: يكى از بالاترين لذت‌ها براى انسان سكينه و آرامش روانى است.

اضطراب و نگرانى از بزرگ‌ترين دردهاى بنى‌آدم و منشأ بسيارى از انحرافات و ناكامى‌ها است. تلاش‌هاى بشرى براى خلاصى از اين درد جانكاه گوياى تجربه‌هاى تلخى در اين باره است. خداوند رسيدن به ساحل آرامش و سكون را در سايه ايمان ميسّر مى‌داند؛ در آن‌جا كه مى‌فرمايد:

او است آن كسى‌كه در دل‌هاى مؤمنان آرامش را فروفرستاد تا ايمانى بر ايمان خود بيفزايند.[١]

آگاه باشيد كه بر دوستان خدا نه بيمى است و نه آنان اندوهگين مى‌شوند؛ همانان كه ايمان آورده و پرهيزگارى ورزيده‌اند.[٢]

[١] - سوره فتح، آيه ٤

[٢] - سوره يونس، آيه ٦٢ و ٦٣. همچنين ر. ك: سوره مائده، آيه ٦٩