اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٢٣٠ - ٩ نظارت بر خود

نفس آن را به‌كار مى‌گيرد. بنابراين نفس به‌مانند شريك عقل است كه در مال او به تجارت مى‌پردازد و سود اين تجارت به‌دست آوردن اخلاق فاضله و اعمال صالح است كه انسان را به‌سوى سعادت و نعمت ابدى رهنمون شود. ضرر آن در صورتى است كه گناهان و خطاها از او سر زند كه منتهى به عذاب دردناك دوزخ گردد ... و مدت اين تجارت، طول عمر است.

همان‌طورى كه تاجر با شريكش در ابتدا مشارطه و معاهده مى‌بندد و بعد مراقب او خواهد بود و در آخر هم به محاسبه با او مى‌پردازد و اگر با خيانت و ضرر و تضييعِ سرمايه مواجه شود، به مؤاخذه و معاقبه او مى‌پردازد و چه بسا از او غرامت مى‌طلبد، همچنين عقل در مشاركت خود با نفس بايد اين امور را رعايت كند.[١]

ب. مراقبه: امام خمينى (ره) در توضيح آن مى‌فرمايد:

... چنان است كه در تمام مدت شرط، متوجه عمل به آن باشى و خود را ملزم به عمل كردن به آن بدانى و اگر خدايى نخواسته در دلت افتاد كه امرى را مرتكب شوى كه خلاف فرموده خدا است بدان كه اين از شيطان و جنود او است كه مى‌خواهند تو را از شرطى كه كردى باز دارند. به آنها لعنت كن و از شرّ آنان به خداوند پناه ببر و آن خيال باطل را از دل بيرون نما و به‌شيطان بگو كه من يك امروز با خود شرط كردم كه خلاف فرمان خداوند تعالى نكنم. ولى نعمت‌هاى من، سال‌هاى دراز است به‌من نعمت داده‌اند، صحت و سلامت و امنيت مرحمت فرموده و لطف‌هايى كرده كه اگر تا ابد خدمت او كنم، از عهده يكى از آنها برنمى‌آيم؛ سزاوار نيست يك شرط جزئى را وفا نكنم ... اين مراقبه با هيچ‌يك از كارهاى تو از قبيل كسب و سفر و تحصيل و غير آنها منافات ندارد و به همين حال باش تا شب كه موقع محاسبه است ....[٢]

امام على ٧: «شايسته است انسان، حاكم بر نفس خود، مراقب قلب و نگهدارنده زبانش باشد.»[٣]

امام حسين ٧ فرمود:

سه چيز اگر در هر مؤمن باشد، در پناه خداوند است ... [سوم آنكه‌] از نفس خود حساب كشد

[١] - جامع السعادات، ج ٣، ص ٩٣

[٢] - چهل حديث، ص ٨ و ٩

[٣] - غررالحكم