اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٦٧ - ٣ اصناف و درجات ايمان

دارد، ولى ويژگى‌هاى مهم آن بدين قرار است: اوّلًا، ايمان عبارت است از تصديق و اذعان قلبى كه نوعى صفت و حالت نفسانى نسبت به‌يك امر است. بنابراين با صِرفِ شناخت و معرفت، متفاوت است.[١] ثانياً، جايگاه تحقق ايمان نفس و قلب است و اگرچه آثار قولى و فعلى دارد، تحقق حقيقت آن متوقّف بر قول يا عمل نيست. ثالثاً، نسبت ميان اسلام و ايمان عام و خاص مطلق است؛ يعنى هر مؤمنى مسلمان است، ولى ممكن است برخى از مسلمانان فقط در ظاهر تسليم حق باشند.

٣. اصناف و درجات ايمان‌

اوّلًا، در يك تقسيم ايمان به دو نوع «مستقرّ» و «مستودع و عاريه‌اى» تقسيم مى‌شود. قرآن كريم مى‌فرمايد:

و او همان كسى است كه شما را از يك تن پديد آورد. پس [براى شما] قرارگاه و محل امانتى [مقرّر كرد]. بى‌ترديد، ما آيات خود را براى مردمى كه مى‌فهمند به‌روشنى بيان كرده‌ايم.[٢]

امام كاظم ٧ در تفسير اين آيه مى‌فرمايد:

ايمان «مستقر» ايمانى است كه تا روز قيامت ثابت و ماندگار است و ايمان «مستودع» ايمانى است كه قبل از مرگ، خداوند آن را از انسان باز مى‌ستاند.[٣]

امام على ٧ نسبت به انواع ايمان مى‌فرمايد:

برخى از ايمان‌ها در دل‌ها برقرار است، و برخى ديگر ميان دل‌ها و سينه‌ها عاريت و ناپايدار؛ تا روزگار سرآيد- و مرگ درآيد- پس اگر از كسى بيزاريد، او را واگذاريد تا مرگ بر سر او آيد، آنگاه از او بيزار بودن يا نبودن شايد.[٤]

[١] - ر. ك: سيدمرتضى: الذّخيره، ص ٥٣٦؛ شيرازى، صدرالدين: تفسيرالقرآن، ج ١، ص ٢٤٩؛ شيخ مفيد: اوائل‌المقالات، ص ٤٨. همچنين جهت اطلاع كامل‌تر از ديدگاه‌ها در اين باره ر. ك: جوادى، محسن: نظريه ايمان در عرصه كلام و قرآن، ص ١١٩- ١٥٨

[٢] - سوره انعام، آيه ٩٨

[٣] - تفسير عياشى، ج ١، ص ٣٧١، ح ٧٢؛ تفسير قمى، ج ١، ص ٢١٢، ح ١

[٤] - نهج‌البلاغه، خ ١٨٩