اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ١١٨ - چهار آثار زهد
زندگى دنيا است تا ايشان را در آن بيازماييم، و [بدان كه] روزىِ پروردگار تو بهتر و پايدارتر است.[١]
امام على ٧ در باره ارزش قناعت مىفرمايد: «توانگرى را جستم و آن را جز در قناعت، نيافتم. قانع باشيد تا توانگر شويد.»[٢]
قناعت نه تنها خود يك فضيلت اخلاقى است، بلكه ارزشهاى اخلاقى فراوانى را در پى دارد. امام رضا ٧ هنگام پاسخ به كسى كه از حقيقت قناعت از او مىپرسد، به اين آثار اشاره مىفرمايد:
قناعت، باعث خويشتندارى و ارجمندى و آسودهشدن از زحمت فزونخواهى و بندگى در برابر دنياپرستان است. راه قناعت را جز دو كس، نپيمايد: يا عبادتپيشهاى كه خواهان مزد آخرت است، يا بزرگوارى كه از مردمان فرومايه دورى مىكند.[٣]
در واقع آدمى چارهاى جز قناعت پيشگى در دنيا ندارد، و در غير اين صورت همواره در آتش حرص و حسرت برخوردارى بيشتر خواهد سوخت. مردى به امام صادق ٧ شِكوه كرد كه طلب روزى مىكند و بهدست مىآورد، اما قانع نمىشود و بيشتر از آن از او مىطلبد و عرض كرد: مرا چيزى بياموزيد، كه مشكلم را حلّ كند. حضرت فرمود:
اگر آن اندازه كه كفايتت مىكند تو را بىنياز سازد، كمترين چيز دنيا بىنيازت مىسازد و اگر آنچه تو را بس است، بىنيازت نسازد، همه دنيا هم تو را بىنياز نمىگرداند.[٤]
امّا چگونه مىتوان به قناعتورزى دست يافت؟
علاوه بر راههاى عمومى، برخى شيوههاى اختصاصى نيز مطرح شده است؛ از جمله امام صادق ٧ در رهنمودى در اين باره مىفرمايد:
به ناتوانتر از خودت بنگر و به توانگرتر از خويش منگر؛ زيرا كه اين كار، تو را به آنچه قسمت تو شده است قانع مىسازد.[٥]
[١] - سوره طه، آيه ١٣١
[٢] - علامه مجلسى: بحارالانوار، ج ٦٩، ص ٣٩٩، ح ٩١
[٣] - همان، ج ٧٨، ص ٣٤٩، ح ٦
[٤] - شيخ كلينى: كافى، ج ٢، ص ١٣٩، ح ١٠
[٥] - همان، ج ٨، ص ٢٤٤، ح ٣٣٨