اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ١٣٧ - يك آثار قوت نفس
دليرى او، به اندازه ننگ داشتن او است [از تندادن به پستىها و زبونىها] و پاكدامنى او به اندازه غيرت او.»[١]
عالمان اخلاق براى غيرت، مجارى و موارد متعددى ذكر كردهاند و چون برخى از نصوص اخلاقى ناظر به موارد خاصى از آن است، مناسب است كه هريك از آنها را به اجمال مورد مطالعه قرار دهيم.
١. غيرت در دين: لازمه غيرت در دين آن است كه در جهت حفظ آن در مقابل بدعتها و اهانتها تلاش كند؛ در مقابل شبههپراكنىها از آن دفاع شايسته نمايد؛ در نشر و ترويج احكام آن بكوشد، و در امر به معروف و نهى از منكر مسامحه و سستى نورزد.
٢. غيرت بر حريم و ناموس: در نصوص اخلاقى اسلام، مردان بهشدت به چنين غيرتورزى ترغيب و موظّف شدهاند و فاقد چنين غيرتى بهتندى مورد نكوهش قرار گرفته است. امامصادق ٧ فرمود: «بهشت بر مردان بىرگ و غيرت حرام شده است.»[٢] و پيامبراكرم ٦ فرمود: «بوى بهشت از فاصله پانصد سال راه به مشام مىرسد، اما فرزند ناخلف و شخص بىرگ و غيرت آن را استشمام نمىكند.»[٣] امام باقر ٧ نقل مىكند كه گروهى از اسيران را نزد پيامبر خدا ٦ آوردند، پيامبر ٦ دستور داد كه از ميان آنان يكى را آزاد و بقيه را بكشند. فرد آزاد شده پرسيد: چرا مرا آزاد كردى؟ پيامبر پاسخ داد:
جبرئيل از جانب خداوند به من خبر داده است كه در تو پنج خصلت وجود دارد كه خداوند و رسول او آنها را دوست دارند: غيرت شديد بر ناموست، سخاوتمندى، اخلاق خوش، صداقت در گفتار و شجاعت». فرد با شنيدن اين كلام مسلمان شد و بر ايمان خود پايدار ماند، تا اينكه در غزوهاى به شهادت رسيد.[٤]
ناگفته نماند كه زيادهروى در غيرتورزى نسبت بهناموس هرگز پسنديده نيست و حتى
[١] - نهجالبلاغه، حكمت ٤٧ و ٣٠٥
[٢] - كلينى: كافى، ج ٥، ص ٥٣٧، ح ٨
[٣] - صدوق: فقيه، ج ٣، ص ٤٤٤، ح ٤٥٤٢
[٤] - حر عاملى: وسائل الشيعه، ج ٢٠، ص ١٥٥