اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٢٣٦ - ١٠ پرورش ايمان

به فضايل اخلاقى مقابل آن مثل تقواى الهى، عزّتمندى به خداوند، كبريايى، استغنا، هيبت ربانى و غيره آراسته مى‌كند ....[١]

ايمان به وحدانيت خداوند، جهان‌بينى توحيدى انسان را تنظيم مى‌كند و انسجام مى‌بخشد. انگيزه‌ها، انديشه‌ها، اهداف، عواطف، عادات و افعال، همگى براى تحقّق هدف واحدى كه حاكميت اللّه و رضاى او است همگرايى مى‌يابند و از اين‌رو آمال و اهداف دنيوى، نفسانى و شيطانى از آن‌جا كه غير خدا است و اسباب تشتت و تنازع و حقد و حسد و رذايل اخلاقى ديگر است، كمرنگ مى‌گردند.

حضور پر احتشام خداوند و فرشتگان رقيب و عتيد و اعتقاد به يوم الحساب، مراقبت و كنترل اخلاقى را براى انسان آسان مى‌كند و هرچه قدرت ايمان بيشتر باشد احساسِ حضور، بيشتر خواهد بود و تربيت اخلاقى آسان‌تر: «... خداوند همواره بر شما نگهبان است.»[٢] «آدمى هيچ سخنى را به لفظ در نمى‌آورد، مگر اين‌كه مراقبى آماده نزد او آن را ضبط مى‌كند.»[٣]

امام على ٧: «خداوند براى هر عملى، ثواب و براى هر چيزى حسابى قرار داده است.»[٤]

در شيوه علماى اخلاق- خصوصاً از زمان غزالى به بعد- اين روش بسيار مورد عنايت بوده است و بخش قابل توجهى از كتب اخلاقى (مستقيم يا غيرمستقيم) به آن اختصاص يافته است.

افزون بر اينها، از آن‌جا كه اصلاح و تهذيب اخلاق مردم از اهداف اصلى بعثت انبيا بوده است‌

(بعثت لاتمّم مكارم الاخلاق)

و پيام‌ها و مواعظ اخلاقى در تعاليم انبيا بخش معظّم سيره و سلوك آنها است، لزومى به تفصيل در موضوع اثبات رابطه ميان پرورش ايمان و تربيت اخلاقى نيست. احاديث زير براى وضوح مطلب كافى است:

پيامبراكرم ٦: «ايمان موجب دورى از امور حرام و پاكى از مطامع دنيوى است.»[٥] «ايمان چيزى جز بردبارى و بخشندگى نيست.»[٦]

امام على ٧: «ايمان درختى است كه ريشه آن يقين، شاخه‌اش تقوا، شكوفه‌اش حيا و ميوه‌اش‌

[١] - الميزان، ج ١، ص ٣٥٤- ٣٦٠

[٢] - سوره نساء، آيه ١

[٣] - سوره ق، آيه ١٨

[٤] - غررالحكم

[٥] - كنزالعمّال، خ ٥٨

[٦] - همان، خ ٥٧