با خداوند مى‌گويد: «پروردگارا، مرا پيكرى روحانى بخش و دلى آسمانى و همتى پيوسته به تو و يقينى صادق در محبّت به تو.»[١] و در مناجاتى ديگر عرضه مى‌دارد: «اى كسى كه عارفان را به طول (يا عِطر) مناجاتش مأنوس كرد و جامه ولايت و دوستى‌اش را بر قامت ترسندگان پوشاند، كى شاد شود كسى كه همّتش متوجه جز تو باشد و چه وقت بياسايد كسى كه عزم و اراده‌اش جز تو را بخواهد.»[٢] بنابراين سعى و تلاش و همت بلند در راه تحصيل سعادت و كمال كه بلاشك مسير آن از دنيا مى‌گذرد و استخدام و بهره‌مندى از بسيارى مواهب دنيوى شرط رسيدن به آن است، به‌شدت مورد تأكيد اسلام است. پيامبر اكرم ٦ در جمع بين اين دو امرِ به ظاهر متعارض مى‌فرمايند: «براى دنيايت چنان كار كن كه گويى براى هميشه زنده‌اى، و براى آخرتت چنان كار كن كه گويى فردا خواهى مرد.»[٣]

٢. موانع و آفات‌

عمده‌ترين آفات و موانعى كه در مقابل جهت مطلوب نفس نسبت به آينده قرار دارند، به قرار زير است:

الف. آرزوهاى دراز: آرزوهاى طولانى، اغلب تصويرى غيرواقعى از آينده به انسان نشان مى‌دهد. دلبستگى انسان را به دنيا و خوشى‌هاى آن افزايش مى‌دهد و محبت دنيا نيز به نوبه خود ده‌ها و صدها رذيلت اخلاقى را در پى دارد. چنان‌كه رسول خدا ٦ فرمود:

حبّ الدنيا رأس كلّ خطيئة.[٤]

«دلبستگى به دنيا رأس همه خطاها است». بر همين اساس، آرزوهاى دراز به‌شدت مورد نكوهش واقع شده‌اند. قرآن كريم در مذمت گروهى مى‌فرمايد:

رهايشان كن تا بخورند و بهره‌ور شوند و آرزو به خود مشغولشان دارد. زودا كه خواهند دانست.[٥]

همچنين آرزوهاى طولانى انسان را دچار «تسويف» مى‌كنند يعنى فرد دائماً انجام كارهاى پسنديده را به فردا موكول مى‌كند. امام على ٧ در نصيحتى به برخى از يارانش در

[١] - صحيفه سجاديه، دعاى ١٩٩

[٢] - همان

[٣] - ورام بن ابى‌فراس: تنبيه الخواطر، ج ٢، ص ٢٣٤؛ شيخ صدوق: فقيه، ج ٣، ص ١٥٦، ح ٣٥٦٩؛ خزّاز قمى: كفاية الاثر، ص ٢٢٨؛ علامه مجلسى: بحارالانوار، ج ٤٤، ص ١٣٩، ح ٦

[٤] - شيخ صدوق: خصال، ج ١، ص ٢٥، ح ٨٧؛ حرّانى: تحف العقول، ص ٥٠٨

[٥] - سوره حجر، آيه ٣