دو مانع اساسى در مقابل زهدورزى و پارسايى انسان وجود دارد: محبت او به دنيا و خمود و بى‌بهره‌گى افراطى از آن. ساير مفاهيم از قبيل حرص و طمع در واقع از آثار محبت دنيا هستند و به عنوان نتايج دنيا طلبى مورد بحث قرار مى‌گيرند.

١. محبت دنيا: هنگام توضيح مفهوم زهد و ارزش آن، تا حدّى مفهوم دنيا و ماهيت آن آشكار گرديد و آيات و رواياتى در نكوهش آن بيان شد. اينك به‌اختصار به آثار دنياخواهى كه مانع زهدورزى است، پرداخته مى‌شود.

بدون شك در نظام اخلاقى اسلام دنيا همواره ناپسند و نكوهيده نيست، بلكه چهره ارزشمند و ستوده نيز دارد. دنيا شامل همه اشيايى مى‌شود كه موجب بهره‌مندى انسان، رفع نيازها و تأمين اهداف او مى‌گردد. اين لذت‌ها و بهره‌مندى‌ها همواره بد نيستند، بلكه مى‌توانند كاركرد خوب نيز داشته باشند. «دنياى ناپسند» عبارت است از بهره‌مندى‌هاى زودگذرى كه نه خود عمل صالح و اخروى‌اند و نه ابزار و وسيله‌اى براى اعمال خوب و اخروى هستند. در نتيجه دنياى نكوهيده چيزى جز خوشگذرانى و لذت‌جويى از راه حرام و برخوردارىِ بيشتر از مقدار لازم و ضرورى از چيزهاى حلال نيست.[١] اين همان دنيايى است كه خداوند در نكوهش آن مى‌فرمايد:

دوستى خواستنى‌ها [ى گوناگون‌] از: زنان و پسران و اموالِ فراوان از زر و سيم و اسب‌هاى نشاندار و دام‌ها و كشتزار [ها] براى مردم آراسته شده، [ليكن‌] اين جمله، مايه تمتّع زندگى دنيا است.[٢]

در برخى آيات، با دنياى ناپسند تحت عنوان هواى نفس، ترغيب به مخالفت شده است.[٣] قرآن در تبيين حقيقت آن مى‌فرمايد:

بدانيد كه زندگى دنيا، در حقيقت، بازى و سرگرمى و آرايش و فخرفروشى شما به يكديگر و فزون‌جويى در اموال و فرزندان است.[٤]

و سرانجام به آنان كه زندگى دنيوى خويش را با دنيا سودا كرده‌اند، در قيامت گفته مى‌شود:

[برويد] در آن گم شويد و با من سخن مگوييد.[٥] همين كسانند كه زندگى دنيا را به [بهاى‌] جهان‌ديگر خريدند. پس نه عذاب آنان سبك گردد، و نه ايشان يارى شوند.[٦]

[١] - ر. ك: نراقى، محمدمهدى: جامع‌السّعادات، ج ٢، ص ١٧- ٣٥

[٢] - سوره آل‌عمران، آيه ١٤. همچنين ر. ك: منافقون، ٩، انفال، ٢٨ و كهف، ٤٧

[٣] - ر. ك: سوره نازعات، آيه ٤٠

[٤] - سوره حديد، آيه ٢٠

[٥] - سوره مؤمنون، آيه ١٠٨

[٦] - سوره بقره، آيه ٨٦