روايات فراوانى در نكوهش اين دنيا و بيان آثار ناخوشايند آن در دنيا و آخرت بيان شده و مقدار آنها چنان فراوان است كه در برخى اين توهّم ايجاد شده است كه گويا مظاهر دنيايى همواره در اخلاق اسلامى نكوهيده‌اند. در حالى كه چنين نيست. ما از اين روايات به آنچه در بحث زهد گفته شد، بسنده مى‌كنيم.

اما دنياى پسنديده، عبارت است از برخوردارى و لذت‌بردن به مقدارى كه ضرورى و لازمه بقا، عبوديت خداوند، انجام اعمال صالح و در واقع مقدمه تحصيل آخرت است. اين نوع دنيا در اخلاق اسلامى مورد ستايش قرار گرفته است و انسان‌ها به‌برخوردارى و تحصيل آن ترغيب و تشويق شده‌اند. در روايات فراوانى خير دنيا و آخرت به عنوان نتيجه بسيارى از اعمال نيك بيان شده است.[١] در بسيارى از دعاها همواره مطلوب اولياى خداوند بوده است.

از جمله خداوند در قرآن كريم مى‌فرمايد: از درخواست‌هاى اصلى مؤمنان اين است كه مى‌گويند: «پروردگارا! در اين دنيا به ما نيكى و در آخرت [نيز] نيكى عطا كن.»[٢]

ترديدى نيست كه مراد از خير دنيا همان دنياى پسنديده است و مصداق‌هاى فراوانى دارد كه در برخى روايات به آنها اشاره شده است. امام على ٧ در ستايش دنياى پسنديده مى‌فرمايد:

دنيا مركب مؤمن است كه با آن به سوى پروردگارش سفر مى‌كند، پس مركب‌هايتان را آماده [اصلاح‌] سازيد، تا شما را به پروردگارتان رسانند.[٣]

در روايات متعددى آمده است كه «كسى كه براى اصلاح معيشت و دنياى خانواده‌اش از راه حلال تلاش كند، به مثابه مجاهد در راه خدا است».[٤]

آثار محبت دنيا: از مهم‌ترين آثار محبت دنيا كه به عنوان مانعى در مقابل زهدورزى انسان قرار دارند، حرص و طمع است كه به‌اختصار از آن دو ياد مى‌كنيم.

الف) حرص‌ورزى به دنيا: در فرهنگ عرب «حرص» به‌مفهوم خواست و اراده شديد در طلب شى مطلوب و محبوب است.[٥] حرص‌ورزيدن در تحصيل نيكى‌ها امرى پسنديده‌

[١] - از جمله ر. ك: كلينى: كافى، ج ٢، ص ٤٩٩، ح ١ و ص ٧١، ح ٢ و ج ٥، ص ٣٢٧، ح ٢؛ صدوق: خصال، ص ٤٢، ح ٣٤

[٢] - سوره بقره، آيه ٢٠١

[٣] - ابن ابى‌الحديد: شرح نهج‌البلاغه، ج ٢٠، ص ٣١٧، ح ٦٤٠

[٤] - ر. ك: كلينى: كافى، ج ٥، ص ٩٣، ح ٣ و ص ٨٨، ح ٢؛ حرّانى: تحف‌العقول، ص ٤٤٥

[٥] - ر. ك: ابن‌منظور: لسان العرب، ج ٧، ص ١١؛ راغب اصفهانى: مفردات الفاظ القرآن، ص ٢٢٧- ٢٢٨