٣. حيا ورزيدن از تحصيل درآمد حلال؛ امام صادق ٧ فرمود: «كسى كه از طلب مال حلال حيا نكند، هزينه‌هايش سبك شود و خداوند خانواده‌اش را از نعمت خويش بهره‌مند گرداند.»[١]

٤. حيا ورزيدن از خدمت به مهمان؛ امام على ٧ فرمود: «سه چيز است كه نبايد از آن شرم كرد: از جمله خدمت كردن به مهمان.»[٢]

٥. حيا ورزيدن از احترام گذاشتن به ديگران؛ امام على ٧ فرمود: «سه چيز است كه نبايد از آنها شرم كرد: از جمله برخاستن از جاى خود براى پدر و معلم.»[٣]

٦. شرم از اعتراف به ندانستن؛ امام على ٧ فرمود: «اگر از كسى سؤالى كردند و نمى‌داند، شرم نكند از اين‌كه بگويد: نمى‌دانم.»[٤]

٧. شرم از درخواست از خداوند؛ امام صادق ٧ فرمود: «هيچ‌چيز در نزد خداوند محبوب‌تر از آن نيست كه از او چيزى درخواست شود، پس هيچ‌يك از شما نبايد شرم كند از اين‌كه از رحمت خداوند درخواست كند؛ اگرچه [خواسته او] يك بند كفش باشد.»[٥]

٨. شرم از بخشش اندك؛ امام على ٧ فرمود: «از بخشش اندك شرم مدار كه محروم كردن از آن كمتر است.»[٦]

٩. شرم از خدمت به خانواده؛ امام صادق ٧ مردى از اهل مدينه را ديد كه چيزى براى خانوده‌اش خريده و با خود مى‌برد، آن مرد چون امام را ديد خجالت كشيد. امام ٧ فرمود:

«اين را خودت خريده و براى خانواده‌ات مى‌برى؟ به خدا سوگند، اگر اهل مدينه نبودند [كه سرزنش و خرده‌گيرى كنند] من هم دوست داشتم، براى خانواده‌ام چيزى بخرم و خودم ببرم.»[٧]

٤. عفت‌

يكى ديگر از مهم‌ترين صفات نفسانى بازدارنده، عفت و پاكى است. «عفت» در لغت به مفهوم خوددارى از انجام امر قبيح و ناپسند است.[٨] در اصطلاح علم اخلاق «عفت» عبارت‌

[١] - حرّانى: تحف‌العقول، ص ٥٩، و صدوق: فقيه، ج ٤، ص ٤١٠، ح ٥٨٩٠

[٢] - آمدى: غررالحكم، ح ٤٦٦٦

[٣] - همان

[٤] - نهج‌البلاغه، حكمت ٨٢؛ صدوق: خصال، ج ١، ص ٣١٥، ح ٩٥

[٥] - كلينى: كافى، ج ٤، ص ٢٠، ح ٤

[٦] - نهج‌البلاغه، حكمت ٦٧

[٧] - كلينى: كافى، ج ٢، ص ١٢٣، ح ١٠

[٨] - ر. ك: لسان‌العرب، ج ٩، ص ٢٥٣ و ٢٥٤؛ جوهرى: صحاح اللّغة، ج ٤، ص ١٤٠٥ و ١٤٠٦؛ نهايه، ج ٣، ص ٢٦٤