اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ١٢٢ - پنج موانع زهدورزى

است؛ چنان‌كه پيامبراكرم ٦ يكى از ويژگى‌هاى توبه‌كاران واقعى را حرص‌ورزيدن بر خيرات دانسته‌اند.[١] در روايات متعدد حريص‌بودن در علم‌آموزى‌[٢] و فقاهت،[٣] انجام اعمال نيك و پسنديده،[٤] جهاد در راه خداوند،[٥] تحصيل مقامات و درجات اخروى‌[٦] و امثال اينها، مورد ستايش و تشويق قرار گرفته است.

حرص‌ورزيدن به دنيا يكى از صفات ناپسند و از موانع زهدورزى است. بر همين اساس در آيات و روايات به‌شدت مورد نكوهش قرار گرفته و آثار زيانبارى در ابعاد مختلف براى آن بيان شده است. مهم‌ترين ويژگى انسان حريص سيرى‌ناپذيرى او است. زشت‌ترين چهره حرص‌ورزى از منظر روايات معصومان : آزمندى عالمان و حكيمان و حريص‌بودن نسبت به انجام محرمات است. مهم‌ترين عوامل آزمندى نيز فراموش‌كردن مرگ و محبت دنيا است. ذلت و خوارى و ترك جوانمردى و حيا، فرورفتن در گناهان و تباه كردن سرانجام و عاقبت، بارزترين آثار آزمندى نسبت به دنيا است. از توكل و قناعت پيشگى و ذكر و ياد مرگ مى‌توان به عنوان شاخص‌ترين ابزارهاى درمان حرص‌ورزى به دنيا، ياد كرد.

ب) طمع‌ورزى: طمع در لغت عرب به مفهوم اشتياق از روى شهوت و خواهش نفس نسبت به شيئى است.[٧] در فرهنگ عالمان اخلاق، طمع عبارت است از توقع و چشم‌داشت به اموال مردم.[٨] امام صادق ٧ مى‌فرمايد: «چه زشت است براى مؤمن كه ميل و رغبتى در او باشد كه او را خوار نمايد.»[٩] امام سجاد ٧ در ترغيب و تشويق به قطع طمع انسان از آنچه در دست‌

[١] - ر. ك: حرّانى: تحف العقول، ص ٢٢

[٢] - ر. ك: نهج‌البلاغه: خطبه ١٩٣؛ حرّانى: تحف العقول، ص ١٦٠

[٣] - كلينى: كافى، ج ٢، ص ٢٣١، ح ٤

[٤] - شيخ صدوق: خصال، ص ٥١٥، ح ١

[٥] - كلينى: كافى، ح ٢، ص ٢٣١، ح ٤

[٦] - حرّانى: تحف العقول، ص ٢٨٦

[٧] - راغب اصفهانى: مفردات الفاظ القرآن، ص ٣١٦

[٨] - ر. ك: نراقى، محمدمهدى: جامع السّعادات، ج ٢، ص ١٠٦

[٩] - كلينى: كافى، ج ٢، ص ٣٢٠، ح ١