اخلاق اسلامى - ديلمى، احمد؛ آذربايجانى، مسعود - الصفحة ٢٤٤ - ١٠ پرورش ايمان

در شيوه ذكر، علاوه بر ذكر خداوند، تذكر نعمت‌هاى الهى نيز از باب احترام منعم انسان را وادار به تسليم و تعظيم در مقابل ذات بى‌همتاى خداوند مى‌كند؛ به‌ويژه هرقدر نعمت بزرگ‌تر و منعم آن بى‌غرض‌تر باشد، احترامش در نظر فطرت لازم‌تر است:

اى مردم، نعمتِ خدا را بر خود ياد كنيد. آيا غير از خدا آفريدگارى است كه شما را از آسمان و زمين روزى دهد.[١]

از آن‌جا كه قرآن خودش را ذكر و در بردارنده ذكر معرفى مى‌كند، تلاوت قرآن نيز حالت ذكر را براى انسان به ارمغان آورده و پرورش ايمان را باعث مى‌شود:

إِن هو الّا ذكرٌ للعالمين.[٢]

ص، و القرآن ذِى الذّكر.[٣]

و إِذا تُليت عليهم آياتُه زادتهم ايماناً.[٤]

نكته آخر در بحث ذكر، مربوط به «يادآورى مرگ» است. با توجه به آنكه ايمان به آخرت نقش مهمى در تربيت اخلاقى دارد، ياد مرگ و استحضار آن نيز مى‌تواند موجب پرورش ايمان و تجسم آثار اخلاقى آن شود. افزون بر اين، ياد مرگ در زدودن دوستى و محبت دنيا كه سرچشمه بسيارى از رذايل اخلاقى است، نقش مؤثرى دارد:

كلّ نفسٍ ذائقة الموت، و انّما تُوَفّون أُجوركم يوم القيامة فمن زُحزِح عن النار و أُدخل الجنّه فقد فاز، و ما الحيوة الدّنيا إِلّا متاعُ الغُرور.[٥]

در سخنان ائمه‌اطهار : نيز تأثير تربيتى ياد مرگ به چشم مى‌خورد:

كسى كه دورى سفر (پس از مرگ) را به ياد آورد، آماده سفر مى‌گردد.[٦]

كسى كه انتظار آمدن مرگ را داشته باشد، در اعمال خير سرعت مى‌گيرد.[٧]

[١] - سوره فاطر، آيه ٣

[٢] - سوره تكوير، آيه ٢٧

[٣] - سوره ص، آيه ١

[٤] - سوره انفال، آيه ٢

[٥] - سوره آل‌عمران، آيه ١٨٥

[٦] - غررالحكم

[٧] - همان